मराठी बातम्या /बातम्या /explainer /

Lightening | लॉकडाऊनमध्ये वीज पडण्याच्या घटना का कमी झाल्या? 'हे' आहे कारण

Lightening | लॉकडाऊनमध्ये वीज पडण्याच्या घटना का कमी झाल्या? 'हे' आहे कारण

कोविड-19 (Covid-19) साथीमध्ये झालेल्या लॉकडाऊनचा (Lockdown) परिणाम मानवी जीवनासह निसर्गावरही झाल्याचे संशोधनातून समोर आलं आहे. यातील एक परिणाम वीजेवरही (Lightening) झाल्याचे एका अभ्यासात सांगण्यात आले आहे. संशोधकांनी तीन वेगवेगळ्या प्रकारे अभ्यास केला आणि त्यांना आढळले की लॉकडाऊन दरम्यान वीज पडण्याच्या घटनांमध्ये घट झाली आहे.

कोविड-19 (Covid-19) साथीमध्ये झालेल्या लॉकडाऊनचा (Lockdown) परिणाम मानवी जीवनासह निसर्गावरही झाल्याचे संशोधनातून समोर आलं आहे. यातील एक परिणाम वीजेवरही (Lightening) झाल्याचे एका अभ्यासात सांगण्यात आले आहे. संशोधकांनी तीन वेगवेगळ्या प्रकारे अभ्यास केला आणि त्यांना आढळले की लॉकडाऊन दरम्यान वीज पडण्याच्या घटनांमध्ये घट झाली आहे.

कोविड-19 (Covid-19) साथीमध्ये झालेल्या लॉकडाऊनचा (Lockdown) परिणाम मानवी जीवनासह निसर्गावरही झाल्याचे संशोधनातून समोर आलं आहे. यातील एक परिणाम वीजेवरही (Lightening) झाल्याचे एका अभ्यासात सांगण्यात आले आहे. संशोधकांनी तीन वेगवेगळ्या प्रकारे अभ्यास केला आणि त्यांना आढळले की लॉकडाऊन दरम्यान वीज पडण्याच्या घटनांमध्ये घट झाली आहे.

पुढे वाचा ...
  • Published by:  Rahul Punde

मुंबई, 13 जानेवारी : कोविड-19 साथीमुळे (Covid-19 Pandemic)  मार्च 2020 पासूनच जगभरातील अनेक देशांमध्ये एकापाठोपाठ एक लॉकडाऊन (Lockdown) सुरू झाले. काही देशांमध्ये तर पुन्हा लॉकडाऊन लागण्यास सुरुवात झाली आहे. या मागील दोन वर्षात मानवी जीवनावर खूप मोठे परिणाम झाले आहेत. कोविडनंतर मानवी जीवनशैलीत अनेक बदल स्पष्टपणे पाहायला मिळत आहे. असेच अनेक बदल निसर्गातही झाल्याचे आता समोर आलं आहे. त्यात वीज (Lightening) पडण्याच्या घटना कमी होण्याचाही समावेश असल्याचे अभ्यासात आढळून आले आहे.

अनेक प्रभावांपैकी एक

लॉकडाऊनमुळे लोकांनी अधिकाधिक वेळ घरात घालवला, ऊर्जेचा वापर कमी झाला, प्रवासात मोठी घट झाली, त्यामुळे वायू प्रदूषण कमी झाले, पाणीही स्वच्छ झाले. यामुळे या काळात वीज पडण्याच्या घटनाही कमी झाल्याचे नवीन संशोधनातून दिसून आले आहे. वीज पडण्यामागील घटकांच्या कमतरतेमुळे असे घडल्याचे अभ्यासात आढळून आले आहे.

एरोसोलची कमतरता

गेल्या वर्षी फेब्रुवारीमध्ये सायन्स डायरेक्टमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासात असे दिसून आले आहे की लॉकडाउनमधील मानवी घटनांमधून एरोसोल उत्सर्जन कमी झाले होते. त्यामुळे वातावरणातील एरोसोलचे प्रमाणही कमी झाले. एरोसोल हे वातावरणातील सूक्ष्म कण आहेत जे मानवाद्वारे वापरल्या जाणार्‍या इंधनाच्या ज्वलनामुळे तयार होतात.

एरोसोलचा संबंध

मॅसॅच्युसेट्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीचे फिजिकल मेट्रोलॉजिस्ट अर्ल विल्यम्स म्हणाले की, संशोधकांनी फ्लॅशिंगची प्रक्रिया मोजण्यासाठी तीन पद्धती वापरल्या आणि सर्व परिणामांनी समान कल (Trend) दर्शविला. त्यांना असे आढळून आले की वीज चमकणे आणि पडण्याच्या घटनांमध्ये होणारी घट ही एरोसोलच्या घटत्या प्रमाणाशी संबंधित आहे.

ढगांमध्ये एरोसोलची भूमिका

जेव्हा वातावरणातील एरोसोल वाफेला सोबत घेतात तेव्हा ढगांमध्ये पाण्याचे थेंब तयार होतात. जेव्हा एरोसोलचे प्रमाण वाढते तेव्हा ढगांमधील पाण्याची वाफ अधिक थेंबांमध्ये वितरीत केली जाते. त्यामुळे थेंब लहान असतात आणि त्यांचे मोठ्या थेंबात रूपांतर होण्याची शक्यता कमी असते. हे लहान थेंब ढगांमध्ये राहतात आणि लहान गारपीट आणि अगदी लहान बर्फाचे स्फटिक तयार करण्यात मदत करतात.

अमेरिकेत ओमिक्रॉनच्या रुग्णांमध्ये प्रचंड वाढ! हॉस्पिटल्सवर वाढता ताण

ढगांच्या दोन भागांमध्ये चार्ज

लहान गारा आणि स्फटिक यांच्यातील टक्कर ढगांच्या मध्यापासून तळापर्यंत या गारांवर निगेटिव्ह चार्ज आणते. त्याचवेळी, ढगांच्या वरच्या भागात पॉझिटिव्ह चार्जचे क्रिस्टल्स असतात. ढगांच्या दोन भागांमधील चार्जच्या या मोठ्या फरकामुळे वीज चमकणे किंवा पडणे यासारख्या घटनांचा जन्म होतो, असे शास्त्रज्ञांचे मत आहे.

कमी प्रदूषणामुळे ही समस्या

जर प्रदूषण कमी असेल तर ढगांमध्ये मोठे आणि गरम पाण्याचे थेंब तयार होतात, अशा स्थितीत ढगांमध्ये बर्फाचे कण मोठ्या प्रमाणात कमी होतात. त्यामुळे प्रभारात फारसा फरक तयार होत नाही. त्यामुळेच ढगांमधून वीज चमकणे किंवा पडणे ही घटना दिसत नाही. लॉकडाऊनच्या काळात असाच काहीसा प्रकार घडला असावा. 2020 मध्ये संपूर्ण जगात लॉकडाउन सुरू असल्याने मानवी घटना बंद झाल्यामुळे हवेत कमी एरोसोल उत्सर्जित झाले. यामुळे इंधनाच्या वापरात लक्षणीय घट झाली. ऑटोमोबाईल ट्रॅफिकचा एरोसोलच्या उत्पादनावर गंभीर परिणाम झाला आहे.

सामान्य सर्दी कोरोनाला रोखण्यास कशी करते मदत?

कमी प्रदूषणामुळे संशोधकांना पडणाऱ्या विजेमध्ये दोन प्रकारचे थेंब आढळून आले. एक जो जमिनीवर पडतो आणि जो फक्त ढगांमध्ये चमकतो. मार्च 2020 ते मे 2020 च्या तुलनेत 2021 च्या याच महिन्यांत विजेची चमक 19 टक्के कमी असल्याचे एका पद्धतीत आढळून आले. संशोधकांना असेही आढळून आले की जेथे एरोसोलमध्ये लक्षणीय घट झाली आहे, तेथे वीज पडण्याच्या घटनांमध्ये मोठी घट झाली आहे.

First published:

Tags: Lockdown, Science