Home /News /explainer /

सूर्याच्या कोरोनाने भारतीय खगोलशास्त्रज्ञ अचंबित; जाणून घ्या काय आहे रहस्य

सूर्याच्या कोरोनाने भारतीय खगोलशास्त्रज्ञ अचंबित; जाणून घ्या काय आहे रहस्य

इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ अॅस्ट्रोफिजिक्स (IIA) च्या शास्त्रज्ञांनी सूर्याच्या सौरचक्रामध्ये एक विचित्र वर्तन पाहिले आहे. 2008 ते 2019 या काळात पृष्ठभागावरील हालचाली कोरोनल मास इजेक्शन (CME) आकार आणि वजनात लक्षणीय घट झाल्याचे त्यांच्या निरीक्षणात आढळले आहे. या काळात आकार आणि वजनासह त्यांची क्रियाही वाढली असावी, अशी अपेक्षा होती.

पुढे वाचा ...
    मुंबई, 18 डिसेंबर : सूर्याचा (Sun) पृष्ठभाग स्थिर राहत नाही. तिथे नेहमीच काही ना काही हालचाल चालू असते. या कृतीमुळे, सूर्यमालेतील (Indian Astronomers)चुंबकीय आणि विद्युत चुंबकीय प्रभावांसोबत, मोठ्या प्रमाणात चार्ज केलेल्या कणांचे विकिरण देखील पसरते. या घटना नेहमीच सारख्या नसतात. सायकल प्रमाणे कधी जास्त तर कधी कमी. भारतीय खगोलशास्त्रज्ञांना (Indian Astronomers)सूर्याच्या पृष्ठभागावर एक अनपेक्षित गोष्ट दिसली आहे. त्यांना असे आढळले आहे की नवीन सौरचक्रात, जिथे सूर्य अधिक सक्रिय असायला हवा होता, तो गेल्या 12 वर्षांत तुलनेने शांत राहिला. काय होतं निरीक्षण? बंगलोरस्थित इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ अॅस्ट्रोफिजिक्स (IIA) मधील शास्त्रज्ञांनी 2008 ते 2019 या काळात 1996 ते 2007 या काळात सूर्याच्या पृष्ठभागावरील हालचालींची तुलना केली. त्यांना आढळले की या काळात सूर्याच्या पृष्ठभागाच्या हालचाली पूर्वीपेक्षा खूपच शांत होत्या. त्यांना आढळून आले की 2008 ते 2019 या कालावधीत सूर्यापासून निघणारा कोरोना मास इजेक्शन (CME) स्फोटक घटनेचे वजन, आकार आणि दाब यांच्या दृष्टीने कमी झाला आहे. अपेक्षेच्या विरुद्ध यासोबतच, कोरोना मास इजेक्शनची सरासरी त्रिज्याही कमी होत असल्याचे दिसून आले आहे. हे सर्व अपेक्षेच्या अगदी विरुद्ध असल्याचे आढळून आले आहे. आंतरग्रहीय मध्यामध्ये दाब कमी झाल्यामुळे CME च्या त्रिज्या आकारात (Radial Size) वाढ होईल अशी अपेक्षा होती. पण असे घडण्याऐवजी उलटच घडलं. सौर सायकल या अभ्यासात, संशोधक 23व्या आणि 24व्या सौरचक्रामध्ये कोरोनल मास इजेक्शनच्या विस्ताराचे वर्तन आणि त्यांचे आंतरग्रहीय भाग समजून घेण्याचा प्रयत्न करत होते. सूर्याची चुंबकीय क्रिया दर 11 वर्षांनी तीन टप्प्यांत बदलते. या दरम्यान ती वाढते, कमाल पोहोचते आणि नंतर कमी होऊ लागते. या सर्व टप्प्यांना सौरचक्र म्हणतात. शंभर वर्षातील सर्वात कमकुवत 2008 ते 20019 हा काळ 24 वे सौरचक्र होता. यादरम्यान, शास्त्रज्ञांना आढळून आले की हा कालावधी कमकुवत होता, म्हणजेच हे चक्र 23 (1996-2007) पेक्षा कमकुवत होते. याशिवाय, संशोधकांना असेही आढळून आले की गेल्या 100 वर्षांच्या तुलनेत 2019 मध्ये सूर्य सर्वात कमकुवत होता. उल्कापिंड महाविनाशकारी कसे बनतात? संशोधनातून आश्चर्यकारक माहिती समोर CME म्हणजे काय कोरोना मास इजेक्शन म्हणजे प्लाझ्मा फॉर्मेशन्स जे सूर्यापासून वेळोवेळी मोठ्या प्रमाणात उत्सर्जित होतात. सूर्यावरील स्फोटासोबत घडणाऱ्या या घटनांमध्ये कोट्यवधी मैल प्रति तास या वेगाने कोट्यवधी टन पदार्थ अवकाशात सोडले जातात. ही सौर सामग्री आंतरग्रहीय माध्यमातून वाहते आणि ग्रहांसह त्याच्या मार्गातील प्रत्येक खगोलीय शरीरावर परिणाम करते. त्यांचा अभ्यास करणे महत्त्वाचे का आहे? हे दोलन समजून घेणे फार महत्वाचे आहे. कारण ते पृथ्वीच्या चुंबकीय प्रणालीमध्ये मोठ्या प्रमाणात अडथळा आणतात. ते पृथ्वीजवळील अंतराळ वातावरणावर परिणाम करतात, त्याच्या खालच्या कक्षेत फिरणाऱ्या उपग्रहांच्या हालचालींमध्ये व्यत्यय आणतात. एवढेच नाही तर ते ग्लोबल पोझिशनिंग सिग्नल (GPS), लांब अंतरावरील रेडिओ कम्युनिकेशन्स आणि अगदी पॉवर ग्रिड्सवरही परिणाम करतात. बाह्य अवकाशात घडणाऱ्या सामान्य पण विचित्र घटनाबद्दल माहिती आहेत का? संशोधकांचे म्हणणे आहे की ही माहिती आश्चर्यकारक आहे. कारण त्याच्या सभोवतालचा कमी दाब सूचित करतो की सीएमई आंतरग्रहीय अवकाशात विस्तारत आहे. यामुळे त्याचा आकार खूप वाढतो, त्यामुळे त्रिज्याचा आकारही वाढतो. परंतु सीएमईच्या आत असलेल्या चुंबकीय सामग्रीद्वारे कमी दाबाची भरपाई केली गेली, ज्यामुळे सीएमईचा विस्तार होण्यापासून रोखला गेला. संशोधकांचे म्हणणे आहे की वेगवेगळ्या अंतरावरून कोरोना मास इजेक्शनचा अभ्यास करणे आवश्यक आहे, ज्यासाठी पार्कर सोलर व्हेईकलसारख्या अनेक वाहनांची आवश्यकता असेल.
    Published by:Rahul Punde
    First published:

    Tags: Corona, Space, Space star

    पुढील बातम्या