Home /News /explainer /

तुम्ही लाख कुत्रे पाळले असतील, पण एक गोष्ट तुम्हाला माहिती नसणार!

तुम्ही लाख कुत्रे पाळले असतील, पण एक गोष्ट तुम्हाला माहिती नसणार!

प्राण्यांच्या इतिहासात (Animals), कुत्रे (Dogs) माणसाचे मित्र (Human Friends) कधी झाले याबद्दल कोणतीही स्पष्ट माहिती नाही. शास्त्रज्ञांनी बर्फात दफन केलेल्या हिमयुगातील जंगली लांडग्यांच्या अवशेषांमधून आणि त्यांच्या जीनोम्सचा क्रम करून, कुत्रे वंशाच्या दृष्टीने जंगली लांडग्यांपासून कधी वेगळे झाले आणि त्यांचे पाळणे कधी सुरू झाले यावरून डीएनए मिळवला आहे.

पुढे वाचा ...
    मुंबई, 2 जुलै : घोडे, मांजर आणि इतर प्राणी देखील मानवी पाळीव प्राण्यांच्या श्रेणीत येतात. पण कुत्र्यांचे प्रकरण वेगळे आहे. कारण, कुत्रे हे नेहमीच माणसांचे मित्र (Dogs became friends of Humans) नव्हते. प्राण्यांचा इतिहास असे सूचित करतो की कुत्र्यांचे पाळीव (Domestication) होणं जंगली लांडग्यांपासून वेगळे झाल्यानंतरच सुरू झाले. मात्र, हे केव्हा आणि कसे घडले हे अद्याप एक रहस्य आहे. जीनोम सिक्वेन्सिंगद्वारे (Genome Sequencing) नवीन अभ्यासात, हिमयुगातील बर्फात पुरलेल्या जंगली लांडग्यांचे अवशेष आणि त्यांच्या डीएनएने (DNA) हे उघड केले आहे की जंगली लांडगे मानवाचे कसे मित्र बनले. पुरातन लांडग्यांचे जीनोम सिक्वेन्सिंग ब्रिटनमधील फ्रान्सिस कर्क इन्स्टिट्यूटमधील आनुवंशिकशास्त्रज्ञ अँडर्स बर्गस्ट्रॉम यांनी सांगितले की, या प्रकल्पाद्वारे शास्त्रज्ञांनी प्राचीन लांडग्यांच्या जीनोमच्या सिक्वेन्सिंगची संख्या लक्षणीयरीत्या वाढवली, ज्यामुळे संशोधकांना लांडग्यांच्या पूर्वजांच्या इतिहासाबद्दल अधिक तपशीलवार माहिती मिळू शकली. आणि कुत्र्याच्या उदयाची वेळ शोधण्यास मदत झाली. लांडग्यांच्या वंशावळ इतिहासातील कुत्रे बर्गस्ट्रॉम यांनी स्पष्ट केले की वंशाच्या इतिहासाच्या या चित्रात कुत्र्यांना योग्य ठिकाणी ठेवण्याच्या प्रयत्नात, संशोधकांना असे आढळून आले की कुत्रे किमान दोन वेगळ्या लांडग्यांच्या लोकसंख्येवरून त्यांचे वंश शोधतात. यापैकी, एक पूर्व स्रोत आहे जो सर्व कुत्र्यांना योगदान देतो आणि एक वेगळा पाश्चात्य स्त्रोत आहे जो काही कुत्र्यांसाठी योगदान देतो. अस्पष्ट कालगणना आज लहान चिहुआहुआपासून बलाढ्य मास्टिफपर्यंत, सर्व पाळीव कुत्रे कॅनिस फॅमिलीरिस या एकाच प्रजातीचे आहेत. त्याच वेळी, लांडग्यांचे सर्व वंशज आजच्या राखाडी लांडगे (कॅनिस ल्युपस) चे भागीदार आहेत. पण त्यांची कालगणना अतिशय अस्पष्ट आणि विवादित झाली आहे. अनेक शास्त्रज्ञांनी असे सुचवले आहे की ही प्रक्रिया दशलक्ष वर्षांपूर्वी सुरू झाली. मात्र, यावरूनही वाद निर्माण झाला आहे. कधी झाली सुरुवात अलीकडील अभ्यासात, बर्गस्ट्रॉम आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी 100 ते 32,000 वर्षे जुन्या कुत्र्यांमधील डीएनएचा समावेश केला आणि असे आढळले की कुत्रे 11,000 वर्षांपूर्वी वेगळे झाले होते आणि त्यांचे वेगळे होण्यास सुरुवात झाली असावी. असे मानले जाते की कुत्र्यांना पाळण्याची प्रक्रिया म्हणजे लांडग्यांपासून वेगळे होण्याची प्रक्रिया सुमारे 40 ते 20 हजार वर्षांपूर्वी सुरू झाली असावी आणि ती जगाच्या विविध भागांमध्येही झाली असावी. मानवासाठी आनंदाची बातमी! थंड रक्ताच्या प्राण्यांच्या दीर्घायुष्याचं रहस्य उलगडलं जीनोमची तुलना संशोधन 72 पुरातन लांडग्यांच्या जीनोमवर आधारित आहे, त्यापैकी 66 अलीकडेच सुमारे एक दशलक्ष वर्षे जुन्या विश्लेषणासाठी स्कॅन करण्यात आले आहेत. त्यात युरोप, सायबेरिया आणि उत्तर अमेरिकेतील लांडग्यांच्या सुमारे 30,000 पिढ्यांचा समावेश आहे. आधुनिक लांडगे, पुरातन आणि आधुनिक कुत्रे आणि कोयोट्स यांसारख्या इतर कॅनिड प्रजातींतील 68 जीनोमशी त्यांची तुलना केली गेली. सायबेरियाचे अवशेष यापैकी काही नमुन्यांमध्ये सायबेरियाच्या कायमस्वरूपी संकटात 18 हजार वर्षांपासून दफन केलेले कुत्र्याचे डोके आणि 32 हजार वर्षे पुरलेल्या लांडग्याचे डोके समाविष्ट होते. जीनोमने उघड केले की आधुनिक आणि पुरातन दोन्ही कुत्रे युरोपपेक्षा आशियामध्ये राहणाऱ्या पुरातन लांडग्यांशी अधिक जवळून संबंधित आहेत. यावरून असे दिसून आले की पाश्चिमात्य देशांऐवजी पूर्वेकडे पाळीवपणा आणि विविधीकरण सुरू झाले असावे. नेचरमध्ये प्रकाशित झालेल्या या अभ्यासातून संशोधकांना प्राचीन लांडग्यांबाबतही अधिक माहिती मिळू शकते. त्यांना असेही आढळले की अनेक म्यूटेशन आणि संबंधित बदल सर्व लांडग्यांमध्ये आणि नंतर कुत्र्यांमध्येही दिसून आले. आता संशोधक नेमक्या कोणत्या प्रजातीच्या लांडग्यांपासून कुत्रे वेगळे होऊ लागले हे शोधण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
    Published by:Rahul Punde
    First published:

    Tags: Dog

    पुढील बातम्या