Home /News /explainer /

सगळीकडे व्हायरल होणाऱ्या Black Hole च्या फोटोमागचं सत्य माहितीय का?

सगळीकडे व्हायरल होणाऱ्या Black Hole च्या फोटोमागचं सत्य माहितीय का?

इव्हेंट होरायझन कोलॅबोरेशनने (Event Horizon Collaboration) तीन वर्षांपूर्वी M87 नावाच्या सुपरमासिव्ह ब्लॅक होलचे छायाचित्र घेतले होते. आता शास्त्रज्ञांनी आपल्या आकाशगंगेच्या मध्यभागी असलेल्या कृष्णविवराचे छायाचित्र होल (Supermassive Black Hole) प्रसिद्ध केले आहे. शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की या प्रयत्नांदरम्यान त्यांना कृष्णविवरांबद्दल बरीच माहिती मिळाली आहे.

पुढे वाचा ...
    मुंबई, 13 मे : सध्या एक फोटो सगळीकडे व्हायरल होत आहे. तुम्हाला देखील सोशल मीडियाच्या एखाद्या प्लॅटफॉर्मवर तो पाहायला मिळाला असेल. हा फोटो आपल्या आकाशगंगेच्या (Milky Way Galaxy) मध्यभागी असलेल्या कृष्णविवर म्हणजे ब्लॅक होलचा आहे. या ब्लॅक होलचा (First Image of Black Hole) हा पहिलाच फोटो नाही. पण, या फोटोच्या आगमनानंतर, लोकांना आकाशगंगेच्या मध्यभागी असलेल्या धनु राशीच्या ब्लॅक होलबद्दल माहिती मिळू लागली आहे. असे म्हटले जाते की आपल्याला या सुपरमॅसिव्ह ब्लॅक होलच्या अस्तित्वाबद्दल माहिती आहे. मात्र, त्याबद्दल सखोल ज्ञान अजून नाही. कसा मिळाला फोटो? इव्हेंट होरायझन कोलॅबोरेशनच्या अथक प्रयत्नांमुळे हा फोटो टिपणं शक्य झालं आहे. या प्रयत्नांमुळेच धनु राशीचा पहिला आणि तपशीलवार छायाचित्र जगाला मिळू शकले आहे. फोटोत ब्लॅक होलभोवती डोनट-आकाराची केशरी चमकणारी धूळ दिसतेय, मध्यभागी ब्लॅक होलची सावली आहे. समज सुधारली तैपेईमधील अकादमी सिनिका येथील EHT प्रकल्प शास्त्रज्ञ जेफ्री बोअर म्हणाले, "या फोटोतील रिंग्जचा आकार पाहून आम्हाला आश्चर्य वाटले. कारण, त्यांचा आकार अल्बर्ट आइनस्टाईनच्या सापेक्षता सिद्धांताच्या अंदाजांशी अगदी जुळतो. या अभूतपूर्व निरीक्षणांमुळे आकाशगंगेच्या केंद्रस्थानी घडणाऱ्या घटनांबद्दलची आमची समज सुधारली आहे." कधी विचार केलाय? सात वारांमध्ये रविवारचीच का असते सुटी? कोणी केली याची निवड? वाचा रंजक इतिहास यासारखे दुसरे छायाचित्र यामुळे आम्हाला त्यांच्या सभोवतालच्या कृष्णविवरांचा परस्परसंवाद अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्याची संधी मिळाली आहे. तीन वर्षांपूर्वी, या सहयोग कार्यक्रमाने जगातील कृष्णविवराचे पहिले छायाचित्र प्रसिद्ध केले होते. हे छायाचित्र M87 नावाच्या सुपरमासिव्ह ब्लॅक होलचे होते. ज्याचे वजन आपल्या सूर्यापेक्षा 6.5 अब्ज पट जास्त होते. जे गॅकेस्कीच्या मध्यभागी 5.5 कोटी प्रकाश-वर्ष दूर स्थित आहे. आपल्या आकाशगंगेचे सुपरमॅसिव्ह ब्लॅक होल धनु A* किंवा Sgr A* त्या कृष्णविवरापेक्षा तुलनेने जवळ आहे, म्हणजेच 25800 प्रकाश-वर्षांच्या अंतरावर आहे. पण दोन्ही कृष्णविवरांसमोर वेगवेगळी आव्हाने आहेत. कृष्णविवराचे छायाचित्र घेणे हे दृश्यमान नसलेल्या व्यक्तीचे छायाचित्र घेण्यासारखे आहे. कारण, कृष्णविवर कोणत्याही प्रकारचा प्रकाश किंवा इतर किरणोत्सर्ग उत्सर्जित करत नाहीत. 31 वर्षे जुने प्रकरण, 353 वर्षांचा इतिहास.. ज्ञानवापी मशीदीवर हक्क कोणाचा? M87 ची वैशिष्ट्ये काय आहेत? M87* ला सक्रिय गॅलेक्टिक केंद्र म्हणतात. त्यांच्या सभोवताली धूळ आणि वायूच्या मोठ्या डिस्क किंवा डिस्कने वेढलेले असते, जे पदार्थ आत खेचत राहते. या दरम्यान, घर्षणामुळे खूप उष्णता निर्माण होते आणि गरम पदार्थामुळे चमक निर्माण होते, जी आपण M87 च्या फोटोत पाहू शकतो. आकाशगंगेच्या मध्यभागी ब्लॅक होल दुसरीकडे Sagitterias A* जवळच आहे. परंतु, ते सक्रिय नाही. हे नगण्य पदार्थ गिळत आहे. आकाशगंगेचे केंद्र धुळीने दाट आहे, त्यामुळे त्याबद्दल फारशी माहिती नाही. या कृष्णविवराभोवती वायूचे ढग शास्त्रज्ञांनी यापूर्वी पाहिले होते. ही ब्लॅक होलची अॅक्रिशन डिस्क किंवा एक्यूमुलेशन डिस्क आहे. एक लहान कृष्णविवर असल्यामुळे, या डिस्कचा कक्षीय कालावधी देखील कमी आहे, म्हणजेच त्यात प्रकाश खूप वेगाने बदलतो. या अभ्यासाचे निष्कर्ष अॅस्ट्रोफिजिकल जर्नल लेटर्समध्ये प्रकाशित झाले आहेत. ज्यामध्ये दोन्ही सुपरमासिव्ह कृष्णविवरांची तपशीलवार तुलना करण्यात आली आहे. संशोधकांचे म्हणणे आहे की, दोन्ही कृष्णविवरे ही सुपरमॅसिव्ह कृष्णविवरांच्या श्रेणीतील खूप मोठी आणि लहान कृष्णविवरे आहेत. त्यांच्याबद्दल जाणून घेतल्यास आकाशगंगेच्या उत्क्रांतीसह अनेक खगोलशास्त्रीय रहस्ये उघडू शकतात. धनु A* च्या आजूबाजूला खूप उज्ज्वल वातावरण नसले तरी त्याचा अभ्यास आपल्याला अधिक माहिती देऊ शकतो.
    Published by:Rahul Punde
    First published:

    Tags: Research

    पुढील बातम्या