मराठी बातम्या /बातम्या /explainer /

राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीत हक्क असूनही मतदानाला मुकले 'हे' लोक! महाराष्ट्रातील व्यकींचाही समावेश

राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीत हक्क असूनही मतदानाला मुकले 'हे' लोक! महाराष्ट्रातील व्यकींचाही समावेश

देशात राष्ट्रपतीपदाची निवडणूक सुरू आहे. हा सामना द्रौपदी मुर्मू आणि यशवंत सिन्हा यांच्यात आहे. देशभरात मतदान होत आहे, पण काही लोक असे आहेत की जे या निवडणुकीत आपला मतदानाचा हक्क बजावू शकणार नाहीत. अखेर त्यांना यावेळी मतदानाची संधी न मिळण्याचे कारण काय आहे.

देशात राष्ट्रपतीपदाची निवडणूक सुरू आहे. हा सामना द्रौपदी मुर्मू आणि यशवंत सिन्हा यांच्यात आहे. देशभरात मतदान होत आहे, पण काही लोक असे आहेत की जे या निवडणुकीत आपला मतदानाचा हक्क बजावू शकणार नाहीत. अखेर त्यांना यावेळी मतदानाची संधी न मिळण्याचे कारण काय आहे.

देशात राष्ट्रपतीपदाची निवडणूक सुरू आहे. हा सामना द्रौपदी मुर्मू आणि यशवंत सिन्हा यांच्यात आहे. देशभरात मतदान होत आहे, पण काही लोक असे आहेत की जे या निवडणुकीत आपला मतदानाचा हक्क बजावू शकणार नाहीत. अखेर त्यांना यावेळी मतदानाची संधी न मिळण्याचे कारण काय आहे.

पुढे वाचा ...
  • Published by:  Rahul Punde

नवी दिल्ली, 18 जुलै : देशात 16व्या राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीसाठी मतदान होत आहे. यामध्ये देशातील लोकसभा, राज्यसभा आणि केंद्रशासित प्रदेशांसह 28 राज्यांचे आमदार सहभागी होत आहेत. मात्र, असे काही लोक आहेत जे या निवडणुकीत मतदान करू शकत होते. परंतु, ते करू शकणार नाहीत. राष्ट्रपतीपदाची ही निवडणूक एनडीएच्या उमेदवार द्रौपदी मुर्मू आणि विरोधकांचे संयुक्त उमेदवार यशवंत सिन्हा यांच्यात आहे. मतांच्या मूल्याच्या दृष्टीने पाहिले तर एनडीएचे उमेदवार मुर्मू यांच्या विजयाच्या खूप आशा आहेत. कारण सत्ताधारी आघाडीशिवाय अनेक विरोधी राजकीय पक्षही त्यांना पाठिंबा देत आहेत.

या निवडणुकीत 776 खासदारांसह देशभरातील 4033 आमदार मतदानाचा हक्क बजावत आहेत. यामध्ये खासदार आणि आमदारांच्या मताचे मूल्य वेगळे असते आणि वेगवेगळ्या राज्यांच्या आमदारांच्या मताचे मूल्यही वेगळे असते. एकूणच इलेक्टोरल कॉलेजचे एकूण मत मूल्य 1086431 आहे. यामध्ये ज्या उमेदवाराला 543,216 मते मिळतील, तो विजयी होईल.

खासदारांच्या मतांची किंमत यातूनच बाहेर येते

खासदारांच्या मताचे मूल्य आमदारांच्या मताच्या मूल्यावरून मोजले जाते. सर्व आमदारांच्या मताचे मूल्य खासदारांच्या संख्येने (लोकसभा आणि राज्यसभा दोन्ही) भागले जाते. भागाकार केल्यावर जी संख्या येते ती खासदाराच्या मताचे मूल्य असते. देशातील एकूण विधानसभा मतदारसंघांची संख्या 4120 आहे. 2017 मध्ये त्यांच्या मतांचे मूल्य 5,49,495 होते. एकूण 776 (राज्यसभेतील 233 आणि लोकसभेतील 543) खासदारांच्या संख्येवरून त्याला विभाजित केल्यास 708 येते. अशा प्रकारे 2017 च्या निवडणुकीत खासदाराच्या मताचे मूल्य 708 होते. मात्र, 2022 च्या निवडणुकीत परिस्थिती बदलली आहे. जम्मू-काश्मीर विधानसभा विसर्जित झाल्यामुळे एकूण आमदारांची संख्या 4033 वर आली आहे. यासह त्यांच्या मतांचे मूल्यही 5,43,231 वर आले आहे. आता 5,43,231 ला 776 ने भागले तर खासदारांच्या संख्येने भागले तर उत्तर 700 येते. त्यामुळे या निवडणुकीत खासदाराच्या मताचे मूल्य 700 इतके आहे.

EVM वर भरोसा नाय? राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीत का वापरतात बॅलेट पेपर? अशी असते संपूर्ण प्रक्रिया

जम्मू-काश्मीरचे आमदार मतदान करू शकणार नाहीत

2019 पूर्वी, जम्मू आणि काश्मीर राज्यात विधानसभा (कनिष्ठ सभागृह) आणि विधान परिषद (वरचे सभागृह) यांचा समावेश असलेली द्विसदनी विधानसभा होती. जम्मू आणि काश्मीर विधानसभेचा कार्यकाळ 6 वर्षांचा (आता 5 वर्षे) असायचा. जम्मू आणि काश्मीर पुनर्रचना कायदा, 2019, जो भारताच्या संसदेने ऑगस्ट 2019 मध्ये संमत केला, त्याचे एकसदनी विधानमंडळात रूपांतर केले. सोबतच तो केंद्रशासित प्रदेश बनवला. 21 नोव्हेंबर 2018 रोजी जम्मू-काश्मीरची विधानसभा राज्यपालांनी बरखास्त केली. येथे अद्याप निवडणूक झालेली नाही, त्यामुळे 90 आमदारांच्या जागा अजूनही रिक्त आहेत. त्यामुळे त्यांना या निवडणुकीत भाग घेता येणार नाही.

राज्यसभेच्या 4 जागा रिक्त

राज्यसभेत 245 सदस्य असले तरी केवळ 233 सदस्य निवडून सभागृहात पोहोचतात. तर राष्ट्रपतींच्या नामांकनाने 12 जागा भरल्या जातात. सध्या राज्यसभेच्या 4 जागा रिक्त आहेत, या रिकाम्या जागेवर कोणी निवडून आले असते तर ते नक्कीच मतदान करू शकले असते. त्याचवेळी राज्यसभेचे 12 नामनिर्देशित सदस्यही यात सहभागी होऊ शकत नाहीत. मात्र, उपराष्ट्रपतींच्या निवडणुकीत ते नक्कीच भाग घेऊ शकतात.

विधानसभेच्या 7 जागा अजूनही रिक्त

जम्मू आणि काश्मीर वगळता अनेक राज्यांमध्ये विधानसभेच्या एकूण 7 जागा रिक्त आहेत. यामध्ये सर्वाधिक 4 जागा गुजरातमधील आहेत. याशिवाय महाराष्ट्र, त्रिपुरा आणि पश्चिम बंगालमधून प्रत्येकी एक जागा रिक्त आहे. या रिक्त जागा निवडून आल्यानंतर आमदार आले असते तर त्यांनी नक्कीच मतदान केले असते. मात्र, निवडणुका न झाल्यामुळे लोकप्रतिनिधींना आता मतदानाचा अधिकार राहिलेला नाही.

पाँडिचेरीचे हे 3 सदस्यही मतदान करू शकत नाहीत

पाँडिचेरीमध्ये, राज्यपाल विधानसभेच्या तीन जागांसाठी सदस्यांना नामनिर्देशित करतात. त्यांनाही या निवडणुकीत भाग घेता येणार नाही.

राज्य विधान परिषद सदस्य

देशातील अनेक राज्यांमध्ये विधान परिषदा आहेत. अशा राज्यांची संख्या 6 आहे, ज्यात उत्तर प्रदेश, महाराष्ट्र, बिहार, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणा यांचा समावेश आहे. परंतु, या विधान परिषदेच्या सदस्यांनाही राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीत भाग घेण्याची परवानगी नाही.

First published:

Tags: President