Home /News /explainer /

China strategy | चिनी ड्रॅगनच्या कुरापतीमागे 5 बोटांची रणनीती काय आहे? काय आहेत भविष्यातील धोके?

China strategy | चिनी ड्रॅगनच्या कुरापतीमागे 5 बोटांची रणनीती काय आहे? काय आहेत भविष्यातील धोके?

अलीकडेच चीनने (china) पुन्हा भारताविरोधात कुरापती सुरू केल्या आहेत. अरुणाचलच्या (Arunachal Pradesh) अनेक ठिकाणांची नावे त्यांनी चिनी भाषेत ठेवली असून त्यावर पुन्हा आपला दावा सांगितला आहे. गलवानमध्ये लाल ध्वज फडकावूनला आहे. चीन भारताविरुद्ध अशी चिथावणीखोर कृत्ये का करत आहे? तिबेटची पाच बोटांची रणनीती (Five fingers of Tibetan strategy) काय आहे? चला सविस्तर जाणून घेऊ.

पुढे वाचा ...
    नवी दिल्ली, 5 जानेवारी : अलीकडच्या काळात चिनी ड्रगनच्या (China) भारताविरोधात कुरापती वाढल्या आहेत. काही काळापासून चीन सातत्याने आक्रमक वृत्ती दाखवत आहे. एकीकडे पँगॉन्ग सरोवरावर (Pangong Lake) रणनीतिकदृष्ट्या महत्त्वाचा पूल निर्माण करत असतानाच दुसरीकडे गलवान खोऱ्यात आपला ध्वज फडकवून भारताला लाल डोळे दाखवत आहे. एवढेच नाही तर अरुणाचलमध्ये त्यांनी अनेक ठिकाणांची नावं चिनी भाषेत बदलून हा भाग आपला असल्याचा दावा पुन्हा केलाय. अलीकडेच, धर्मशाला येथील तिबेट सरकारच्या एका कार्यक्रमाला काही खासदार उपस्थित होते, तेव्हा चिनी दूतावासाने आक्षेप घेणारी पत्रे पाठवली होती. निर्वासित तिबेटच्या नेत्यांनीही भारताला चीनच्या रणनीतीबद्दल सावध केलं आहे, ज्याला ते "फाइव्ह फिंगर्स ऑफ तिबेट स्ट्रॅटजी" (Five fingers of Tibetan strategy) म्हणतात. शेवटी ही रणनीती काय आहे, ज्या दिशेने चीन गेली 80 वर्षे वाटचाल करू पाहत आहे किंवा त्याची अंमलबजावणी करू पाहत आहे. ही रणनीती अत्यंत धोकादायक असून चीनचा हेतू भारताच्या पाच क्षेत्रांसाठी अजिबात चांगला नाही. चीनध्ये 1940 च्या काळात लाल क्रांतीनंतर माओ सर्वोच्च नेता म्हणून उदयास आले होते. विशिष्ट रणनीतीबद्दल ते नेहमी उघडपणे बोलत. एकेकाळी आपला असलेला उजवा हात आपल्याला मिळाला पाहिजे, असे ते उघडपणे सांगत. माओचा नेहमीच असा विश्वास होता की तिबेट आणि त्याच्या लगतचा प्रदेश एकेकाळी ग्रेटर चिनी साम्राज्याचा भाग होता, जो आपल्याला कोणत्याही परिस्थितीत मिळवायचा आहे. 50 च्या दशकापासून शेजारच्या भागांवर हक्कांचे दावे चीनचा आत्तापर्यंतचा कालखंड पाहिला तर आपल्या लक्षात येईल की 50 च्या दशकापासून चीनने आपल्या शेजारील अनेक भागांवर आपला अधिकार गाजवायला सुरुवात केली आणि त्यावर दावाही केला. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे चीनने शेजारील मंगोलियाच्या मोठ्या क्षेत्रावरही दावा केला आहे. तर ऐतिहासिक तथ्ये दाखवतात की एकेकाळी मंगोलिया हे आशियातील सर्वात मोठे साम्राज्य होते. यात चीन आणि तिबेटच्या काही भागाचा समावेश होता. तिबेट कधीही चीनचा भाग नव्हता. तिबेटला उजवा हात आणि याला मानतात 5 बोटं चीन अनेक वर्षांपासून ज्याला 'तिबेटची पाच बोटांची रणनीती' (Five Fingers of Tibet Strategy) म्हणत आले आहे, ती कशी आहे हे समजून घेऊय.  माओच्या मते, यामध्ये तिबेट हा उजवा तळहात होता, जो चीनचा भाग असायला हवा होता. तसेच, उजव्या तळहाताला जोडलेल्या बोटांचा विचार केला गेल्यास सिक्कीम, अरुणाचल प्रदेश, भूतान, नेपाळ आणि लडाख असा आहे. तिबेटवरचे मौन आता जड जातंय 1959 मध्ये चीनने आपले सैन्य पाठवून उजवा हाथ असलेल्या तिबेटवर कब्जा केला. त्यावेळी जगातील कोणत्याही देशाने किंवा आंतरराष्ट्रीय बांधवांनी त्याविरुद्ध आवाज उठवला नाही. त्याला कोणी विरोध केला नाही. भारताने निषेध केला पण अतिशय कमकुवत पद्धतीने. शांतताप्रिय राष्ट्र असलेल्या तिबेटवर बळजबरीने कब्जा करण्याचा मुद्दाही संयुक्त राष्ट्रात उपस्थित झाला नाही. भारतीय सैन्यांच्या तुलनेत चिनी सैनिक अधिक अत्याधुनिक! वाचा एका सैनिकाचा खर्च तेव्हाच चीनला तिबेटवर कब्जा करण्यापासून रोखले असते, तर कदाचित ते आज मोठ्या क्षेत्रावर आपला हक्क सांगू शकला नसते. तेव्हा भारताने एकच गोष्ट केली ती म्हणजे तिबेटचे आध्यात्मिक नेते आणि शासक दलाई लामा यांना आश्रय देणे. ते मोठ्या प्रमाणावर आपल्या समर्थकांसह भारतात पोहोचले आले. इतक्या वर्षांनंतरही तिबेटी लोक येथे निर्वासित आहेत. पहिली बोट सिक्कीम आता पाच बोटांबद्दल बोलूया. पाच बोटांपैकी एक सिक्कीम 1975 मध्ये भारतात विलीन झाले. मात्र, त्यानंतर चीनने याला मोठा विरोध दर्शवला होता. पण, त्यावेळी ड्रॅगनचं काही चाललं नाही. तेव्हापासून सिक्कीम हा भारताचा अविभाज्य भाग राहिला आहे. पण त्याच्याशी जोडलेल्या सीमेवर चिनी सैन्ये नेहमीच घुसखोरी करण्याचा किंवा जम बसवण्याचा प्रयत्न करतात. दुसरे बोट अरुणाचल, जिथे चीन सतत त्रास देतो दुसरे बोट अरुणाचल प्रदेश आहे. 1962 मध्ये भारत-चीन युद्ध सुरू झाले तेव्हा चिनी सैन्याने या भागात खोलवर प्रवेश केला होता. आता अरुणाचलचा मोठा भाग चीनच्या ताब्यात आहे. या भागाला NEFA असेही म्हणतात. चीन त्याला आपले मानतो. ऐतिहासिकदृष्ट्या हे त्यांचे क्षेत्र असल्याचा त्यांचा दावा आहे. याचा कोणताही पुरावा नसला तरी. अलीकडेच त्यांनी अरुणाचलच्या 15 ठिकाणांची चिनी, तिबेटी आणि रोमन भाषांमध्ये नवीन नावांची यादी जारी केली आहे, ज्यात त्यांचे स्वतःचे वर्णन केले आहे. ते त्याला NEFA म्हणतात. चीनमध्ये कोरोनाचं वार्तांकन करणाऱ्या पत्रकारांना केलं जातंय लक्ष्य! हद्द अशी आहे की अरुणाचल प्रदेशात चीन अस्थिरता निर्माण करण्याचा प्रयत्न करत आहे. जेव्हा एखादा भारतीय नेता तिथे जातो तेव्हा तो अधिकृतपणे निषेध करतो. अरुणाचलच्या लोकांकडे भारतीय पासपोर्ट आहेत पण चीनला तेही मान्य नाही. अनेकदा तो अरुणाचल प्रदेशातून चीनला जाणाऱ्या लोकांना व्हिसा देत नाही. अरुणाचलजवळील सामरिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या ठिकाणी चिनी सैन्य तैनात आहे. तिसरे बोट नेपाळ नेपाळ हे तिसरे बोट आहे. एकेकाळी नेपाळ असा दावा करत असे की चीन आपला सर्वात मोठा शत्रू देश आहे, कारण त्याने तिबेटचा ताबा घेतल्याने तो खूप दुखावला होता. मात्र, नेपाळच्या मोठ्या भूभागावर चीनने नेहमीच दावा केला आहे. त्यानंतर चीनची भीती टाळण्यासाठी नेपाळने भारताला लष्करी मदतीची विनंतीही केली होती. गेल्या 70 वर्षांपासून भारत नेपाळला सर्वतोपरी मदत करत होता, पण आता नेपाळचे कम्युनिस्ट सरकार चीनच्या कुशीत बसून भारताला आपला शत्रू म्हणत आहे. मात्र, चीन ज्या पाच बोटांच्या रणनीतीवर गंभीर पावले टाकत आहे, त्या रणनीतीमुळे आता सर्वात मोठा धोका निर्माण झाला आहे, याची नेपाळला कल्पना नाही. सावधान! महिलांना त्रास देणाऱ्यावर आता ड्रोनचा वॉच; अवघ्या 4 मिनिटांतच मिळणार मदत चौथं बोट भूतानला आकर्षित करण्याचा प्रयत्न चौथं बोट भूतान आहे. भूतान हा भारताच्या पूर्वेला वसलेला शांत आणि सुंदर देश आहे. चीन अनेक दिवसांपासून त्यावर आपला हक्क सांगत आहे. हे त्याच्या पाच बोटांच्या रणनीतीत येते, म्हणजे त्याला एक ना एक दिवस भूतान काबीज करायचे आहे. भूतान आणि भारत यांच्यात लष्करी करार आहे. या कराराअंतर्गत भारत भूतानला पूर्णपणे लष्करी मदत पुरवतो. त्याच्या सुरक्षेचे काम भारतीय सैन्य करतात. मात्र, अनेक दिवसांपासून चीन या छोट्या देशासमोर आकर्षक विदेशी गुंतवणूक आणि मदतीचा हात पुढे करत आहे. भूताननेही त्याच्याशी यापूर्वी महत्त्वाचा करार केला आहे. पाचवे बोट लडाख, जिथे नेहमीच घुसखोरी होते पाचवे बोट म्हणजे लडाख, ज्यावर चीनची नजर सर्वात जास्त आहे. येथे तो गेल्या काही वर्षांपासून सातत्याने घुसखोरी करत आहे. आमचे अनेक क्षेत्रही त्यांनी काबीज केले आहेत. एकेकाळी संपूर्ण अक्साई चीन भारतात होते, जी चीनने ताब्यात घेतली आहे. आता तो त्या गलवान खोऱ्यावर सैन्य घेऊन बसला आहे, जी आजपर्यंत त्याच्या ताब्यात नव्हती. आता त्यांनी उघडपणे गलवान खोऱ्यावर दावा केला आहे. एव्हाना चीनची धोकादायक रणनीती काय आहे हे तुम्हाला समजले असेलच. ज्यासाठी चीन नेहमीच पावले उचलत आला आहे. आता भारताला आपल्या संवेदनशील भागांची भक्कम सुरक्षा हवी आहे.
    Published by:Rahul Punde
    First published:

    Tags: China, India china, Indian army

    पुढील बातम्या