Home /News /explainer /

सावधान! प्लास्टिकच्या टिफिन, प्लेटमध्ये गरम अन्न खाताय? मग 'हा' नियम पाळायलाच हवा

सावधान! प्लास्टिकच्या टिफिन, प्लेटमध्ये गरम अन्न खाताय? मग 'हा' नियम पाळायलाच हवा

बर्‍याच संशोधनातून असे दिसून आले आहे की जेव्हा आपण प्लास्टिकच्या कंटेनरमध्ये अन्न ठेवतो तेव्हा काही रसायने आपल्या अन्नात किंवा पाण्यात मिसळतात. ही रसायने दिसत नाहीत, पण हळूहळू ते आपल्या शरीराचे खूप नुकसान करतात.

    मुंबई, 5 जुलै : 1 जुलैपासून देशभरात प्लास्टिक पिशव्यांशी संबंधित 19 वस्तूंवर बंदी (plastic ban) घालण्यात आली आहे. गेल्या काही वर्षांपासून देशात प्लास्टिकशी संबंधित वस्तूंवर बंदी घालण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. मात्र, त्याची योग्य अंमलबजावणी होत नाही. त्यांचा वापर पर्यावरणासाठीच नव्हे तर आरोग्यासाठीही हानिकारक आहे. ही बंदी सिंगल यूज प्लास्टिकवर लागू करण्यात आली होती, ज्यामध्ये अत्यंत पातळ फॉइल असलेल्या प्लास्टिकच्या पिशव्या वापरल्या जातात. परंतु, जर तुम्ही प्लास्टिकच्या डब्यात किंवा प्लेटमध्ये अन्न खात (plastic tiffin and plates) असाल तर ते तुमचे आरोग्य देखील बिघडू शकते. प्लास्टिक आपल्या जीवनात सर्वत्र आहे. सकाळी प्लास्टिकच्या पिशवीत दूध आणण्यापासून ते दिवसा प्लास्टिकच्या टिफीनमध्ये अन्न नेण्यापासून ते संध्याकाळी प्लास्टिकच्या भांड्यात आणि चमच्यात जंक फूड खाण्यापर्यंत सर्वत्र प्लास्टिकचे अस्तित्व आहे. बर्‍याच संशोधनातून असे दिसून आले आहे की जेव्हा आपण अन्न प्लास्टिकच्या कंटेनरमध्ये ठेवतो तेव्हा काही रसायने आपल्या अन्नात किंवा पाण्यात मिसळतात. ही रसायने दिसत नाहीत. पण, हळूहळू ते आपल्या शरीराचे खूप नुकसान करतात. अन्न किंवा पाण्यात रसायने मिसळने हे प्लास्टिकच्या डब्यात अन्न किती गरम ठेवले जात आहे यावर अवलंबून आहे. जेव्हा आपण प्लास्टिकच्या भांड्यांमध्ये गरम अन्न ठेवतो तेव्हा अन्नामध्ये जास्त रसायने मिसळतात. ही रसायने काय आहेत? हे अनेक वेगवेगळ्या रसायनांचे मिश्रण आहे. परंतु, आपल्या अन्नामध्ये प्लास्टिकमध्ये मिसळणारे सर्वात धोकादायक रसायन म्हणजे 'एंडोक्राइन डिस्रप्टिंग' नावाचे विष आहे. ही रसायने हार्मोन्समध्ये असंतुलन निर्माण करतात, ज्यामुळे हार्मोन्स योग्यरित्या कार्य करण्याची क्षमता गमावतात. प्लास्टिकच्या भांड्यांमध्ये जास्त वेळ खाल्ल्याने कर्करोग होऊ शकतो, ज्यामुळे मृत्यू देखील होऊ शकतो. तुम्हाला हे जाणून आश्चर्य वाटेल की ही रसायने प्लास्टिकमध्ये आधीपासूनच नसतात. परंतु, प्लास्टिकमध्ये गरम अन्न गेल्याने तयार होतात. यानुसार, शुद्ध प्लास्टिक पाण्यात विरघळू शकत नसल्यामुळे आणि जैवरासायनिकदृष्ट्या सक्रिय नसल्यामुळे अत्यंत कमी विषारी आहे. पण जेव्हा त्यात इतर प्रकारचे प्लास्टिक आणि रंग मिसळले जातात, तेव्हा ते हानिकारक ठरू शकते. ही रसायने उष्णतेमुळे वितळून खेळणी किंवा इतर उत्पादनांमधून बाहेर येऊ शकतात. असेही म्हटले जाते की मायक्रोवेव्हमध्ये प्लास्टिकमुळे कॅन्सर निर्माण करणारे रसायन डायऑक्सिन अन्नामध्ये मिसळते. परंतु, जोपर्यंत तुम्ही तुमचे अन्न मायक्रोवेव्हमध्ये गरम करत नाही तोपर्यंत हे रसायन तुमच्या अन्नात येणार नाही. त्यामुळे मायक्रोवेव्हमध्ये प्लास्टिकमध्ये जास्त वेळ अन्न गरम करू नका. किंवा थंड झाल्यावर प्लास्टिकच्या टिफिनमध्ये अन्न पॅक करा. प्लास्टिक चांगले आहे की नाही हे कसे ओळखावे आपण सर्वजण पाण्याच्या बाटल्यांसाठी किंवा खाद्यपदार्थ ठेवण्यासाठी प्लास्टिकचा जेवणाचा डबा वापरत असलो, तरी कधी- आपण त्यांच्या मागे ISI किंवा एखादा सिम्बोल छापलेला पाहिला आहे का? चांगल्या दर्जाच्या उत्पादनावर दोन्ही किंवा एक सिम्बोल असणे आवश्यक आहे. हे चिन्ह भारतीय मानक ब्युरो (BIS) द्वारे जारी केले जाते आणि ते दर्शविते की उत्पादनाची गुणवत्ता चांगली आहे. खाद्यपदार्थ पॅक करण्यासाठी कोणते प्लास्टिक सुरक्षित आहे पॉलीप्रॉपिलीन (PP) पासून बनवलेले प्लास्टिक जे बाटलीच्या टोप्या, पिण्याचे स्ट्रॉ, दही कंटेनर, प्लास्टिक प्रेशर पाईप सिस्टम इ. रासायनिक प्रतिकार हे त्याचे वैशिष्ट्य आहे. ऍसिड त्याच्याशी प्रतिक्रिया करत नाहीत, म्हणून ते पॅकेजिंग क्लिनिंग एजंट्स, प्रथमोपचार उत्पादने इत्यादींसाठी देखील वापरले जाते. पॉलीस्टीरिन (PS) च्या प्लास्टिकपासून बनवलेल्या उत्पादनांवर 6 क्रमांकाची नोंद केली जाते. हे फोम पॅकेजिंग, अन्न कंटेनर, प्लास्टिक टेबलवेअर, डिस्पोजेबल कप-प्लेट्स, कटलरी, सीडी, कॅसेट बॉक्स इत्यादींमध्ये वापरले जाते. हे खाद्यपदार्थांच्या पॅकेजिंगसाठी सुरक्षित आहे. परंतु, ते रिसायकल करणे कठीण आहे आणि गरम करताना त्यातून काही वायू बाहेर पडतात. अशावेळी त्याचा अतिवापर टाळावा. फळांसोबत चुकूनही हे पदार्थ खाऊ नका;शरीरासाठी अपायकारक असतात अशी Food Combination प्लास्टिक फूड कंटेनर्सचे प्रमुख तोटे देशातील आणि जगातील आघाडीच्या संशोधन संस्थांमध्ये केलेल्या अभ्यासानुसार अशा रसायनांमुळे स्तनाचा कर्करोग होण्याचा धोका असतो. इतकेच नाही तर पुरुषांमध्ये शुक्राणूंची संख्या कमी होण्याचा धोकाही असतो. ते गर्भवती महिला आणि मुलांसाठी अधिक हानिकारक आहेत. काय लक्ष द्यावे पाण्याची बाटली गरम होण्यापासून दूर ठेवा. प्लास्टिकची बाटली कडक उन्हात पार्क केलेल्या कारमध्ये सोडतो. गरम झाल्यावर या प्लास्टिकच्या बाटल्यांमधील रसायन पाण्यावर प्रतिक्रिया देऊ शकते. असे पाणी किंवा शीतपेये वगैरे पिऊ नका. कडक उन्हात पाण्याच्या टाक्यांमध्ये होणाऱ्या प्रतिक्रियांबाबतही धोका व्यक्त केला जात आहे. याबाबत अभ्यास केला जात आहे. मात्र, आत्ताच काही सांगता येणार नाही. खबरदारी म्हणून टाकीवर शेड बांधता येईल. पॉलिथिनमध्ये चहा घेऊ नका. बाळाला पाजण्यासाठी प्लास्टिकच्या बाटल्या वापरू नका. मायक्रोवेव्हमध्ये किंवा गॅसवर प्लास्टिकची बाटली पाण्यात अजिबात उकळू नका. गरम पाण्याने बाटली स्वच्छ करणे पुरेसे नाही. याशिवाय, तुम्ही क्लोरीन द्रावणाने स्वच्छ करू शकता. सेंटर फॉर सायन्स अँड एन्व्हायर्नमेंट (CSE) च्या अभ्यासात असे म्हटले आहे की मुलांना दात उगताना दिलेल्या खेळण्यांमध्ये अत्यंत धोकादायक रसायने आढळून आली आहेत. केवळ वजन कमी करण्यासाठी खाता ओट्स? 'हे' फायदे वाचून थक्क व्हाल प्लास्टिकमुळे कर्करोग होतो प्लास्टिकच्या बाटल्यांमध्ये पाणी साठवून ठेवल्याने किंवा प्लास्टिकच्या बाटल्यांमध्ये पाणी जास्त काळ प्यायल्यानेही कर्करोगाचा धोका वाढतो. एवढेच नाही तर एकाच प्लास्टिकच्या बाटलीचा वारंवार वापर करणे देखील कर्करोगास कारणीभूत आहे. प्लॅस्टिकची बाटली जास्त वेळ उन्हात ठेवणेही योग्य नाही. अन्नाच्या प्लास्टिकच्या आवरणातून प्लास्टरवायझर अन्नामध्ये येऊ शकतात, ज्यामुळे कर्करोग होऊ शकतो. मुलांच्या बाटल्यांमध्ये बीपीएचा वापर केल्याने कर्करोगाचा धोकाही वाढतो.
    Published by:Rahul Punde
    First published:

    Tags: Plastic

    पुढील बातम्या