Home /News /explainer /

Conversion of religion : धर्म कसा बदलला जातो, धार्मिक बदलाने हिंदू होता येतं का? कायदा काय सांगतो?

Conversion of religion : धर्म कसा बदलला जातो, धार्मिक बदलाने हिंदू होता येतं का? कायदा काय सांगतो?

conversion of religion : शिया सेंट्रल वक्फ बोर्डाचे माजी अध्यक्ष वसीम रिझवी (Wasim Rizvi) आज इस्लाम धर्म सोडून हिंदू धर्म स्वीकारणार आहेत. हिंदू झाल्यावर कोणते विधी केले जातात? कायदेशीररित्या धर्म परिवर्तन करण्याची एक संपूर्ण प्रक्रिया आहे, जी करणे आवश्यक आहे. धर्म कसा बदलला जातो, त्याची प्रक्रिया काय आहे आणि कायदा काय सांगतो ते जाणून घ्या.

पुढे वाचा ...
    मुंबई, 6 डिसेंबर : शिया सेंट्रल वक्फ बोर्डाचे माजी अध्यक्ष वसीम रिझवी (Wasim Rizvi) आज इस्लाम धर्म सोडून हिंदू धर्म स्वीकारणार आहेत. देशाची राजधानी दिल्लीला लागून असलेल्या उत्तर प्रदेशातील गाझियाबाद येथे असलेल्या डासना देवी मंदिराचे महंत यती नरसिंहानंद गिरी हे त्यांना सनातन धर्म स्वीकारण्यास मदत करणार असल्याचे वृत्त आहे. जर एखाद्याला हिंदू व्हायचे असेल तर त्याची प्रक्रिया काय आहे? मंदिरात कोणत्या विधी अंतर्गत इतर कोणत्याही धर्माच्या व्यक्तीला हिंदू करता येतं का? हिंदू बनण्याची प्रक्रिया आणि पद्धत काय आहे? सर्वप्रथम आपण हे समजून घेतले पाहिजे की हिंदू असणे ही एक जीवनशैली आहे, त्यामुळे त्याचे तत्त्वज्ञान आणि अध्यात्म समजून घेणे देखील आवश्यक आहे. हे खरंय की कोणत्याही विशिष्ट संस्कार किंवा विधीनुसार मंदिरात जाऊन पूर्णपणे हिंदू होणे शक्य नाही. ही एक लांब आणि कठीण प्रक्रिया आहे तर दुसरीकडे ती खूप सोपी देखील आहे. धर्म बदलण्याचे किती मार्ग आहेत धर्म बदलण्याचे मुख्यतः दोन मार्ग आहेत. - कायदेशीररित्या धर्म बदलणे - धार्मिक स्थळाला भेट देऊन धर्म बदलणे कायदेशीर मार्ग काय आहे? धर्म बदलण्यासाठी सर्वप्रथम Affidavit द्यावे लागते. त्याला प्रतिज्ञापत्र असेही म्हणतात. हे वकील न्यायालयात तयार करून घेतात. यामध्ये तुमचे बदललेले नाव, बदललेला धर्म आणि पत्ता लिहायचा आहे. यामध्ये पत्त्याचा पुरावा आणि ओळखीचा पुरावाही द्यायचा आहे. ते नोटरीद्वारे प्रमाणित केले जाते. त्यानंतर एका राष्ट्रीय दैनिकात तुमच्या धर्मांतराची माहिती देणारी जाहिरात प्रसिद्ध करावी लागते. त्याची अधिकृत नोंदणी करण्यासाठी राजपत्र कार्यालयात अर्ज करावा लागेल. प्रत्येक राज्याचे स्वतःचे राजपत्र कार्यालय आहे. सहसा हे काम जिल्हा दंडाधिकारी कार्यालयातून केले जाते. त्यात अनेक कागदपत्रे आणि पासपोर्ट आकाराच्या छायाचित्रांचा समावेश आहे. अर्ज केल्यानंतर, सरकारी प्रक्रिया पूर्ण होण्यासाठी 60 दिवस लागू शकतात. धर्मासोबत नवीन नाव राजपत्रात नोंदवले जाते. बदललेले नाव राजपत्रात येताच. समजायचं की तुम्ही अधिकृतपणे तुमच्या पसंतीच्या धर्मात सामील झाला आहात. कायदेशीर मार्गाने कोणीही आपला धर्म सहज बदलू शकतो. हिंदू धर्म स्वीकारणाऱ्यांमध्ये जगभरातील मोठमोठ्या व्यक्तींचा समावेश! धार्मिक स्थळी हिंदू धर्म कसा स्वीकारावा? यामध्ये प्रत्येक धर्माची धार्मिक स्थळे व संस्था आपापल्या परीने कार्यक्रम आयोजित करतात. कोणाला हिंदू धर्म स्वीकारायचा असेल तर त्यासाठी प्रत्येक मंदिरात अधिकृत व्यवस्था नाही. मंदिराचा पुजारी इच्छुक व्यक्तीचे शुद्धीकरण संस्कार करून त्या व्यक्तीला हिंदू बनवू शकतो. संस्थात्मकदृष्ट्या, हिंदू धर्म स्वीकारण्यासाठी विश्व हिंदू परिषद आणि आर्य समाज मंदिर अधिक चांगले पर्याय आहेत. कोणतीही व्यक्ती विश्व हिंदू परिषद किंवा आर्य समाज मंदिरात जाऊन हिंदू धर्म स्वीकारण्याची इच्छा व्यक्त करू शकते. त्यासाठी पूजेचा प्रोटोकॉल बनवण्यात आला आहे. याचे पालन केल्यावर कोणतीही व्यक्ती हिंदू धर्मात सामील होऊ शकते. धर्मांतराबाबत कायदा किती स्वातंत्र्य देतो? धर्म परिवर्तन हा केवळ भारतातच नाही तर जगभरातील वादग्रस्त मुद्दा राहिला आहे. धर्म बदलला की त्याच्यासोबत अनेक प्रश्नही निर्माण होतात. देशातील प्रत्येक नागरिकाला धर्मस्वातंत्र्य आहे, म्हणजेच तो कोणत्याही धर्मासोबत राहू शकतो, असे आपला कायदा सांगत असला, तरी धर्म परिवर्तनाबाबत देशात कायदा आहे की नाही आणि तो किती प्रभावी आहे हे आपण जाणून घेतले पाहिजे. खरचं. धर्मांतराचा कायदा भारत हे धर्मनिरपेक्ष राष्ट्र असल्याने ते कोणत्याही धर्माचे रक्षण करत नाही किंवा धार्मिकदृष्ट्या कोणाच्याही वैयक्तिक जीवनाची, श्रद्धेची तोडफोड करत नाही. धर्म हा मुळात आवडीचा आणि विश्वासाचा विषय आहे. कायदा म्हणतो की प्रत्येकाला त्यांच्या आवडीचा धर्म निवडण्याचे स्वातंत्र्य दिले पाहिजे. भारतीय संविधानाने सर्व व्यक्तींना कोणत्याही धर्माचा प्रचार आणि आचरण करण्याचे स्वातंत्र्य दिले आहे. पण धर्मांतर हा समाज आणि राजकारणातील सर्वात तापदायक मुद्दा आहे. लोक धर्म बदलण्याची अनेक कारणे आहेत: कोणीही आपल्या इच्छेने धर्म बदलू शकतो, तो त्याचा वैयक्तिक अधिकार आहे, असे कायदा सांगतो. परंतु, कायदा असेही म्हणतो की, कोणीही कोणाचेही धमकावून किंवा लालसेने धर्मांतर करू शकत नाही. देशातील अनेक लोक लग्नासाठी धर्म बदलतात काही लोक त्यांच्या सोयीनुसार किंवा विचारसरणीमुळे धर्म बदलतात अर्थात, पैशाचे आमिष दाखवून धर्मांतर करता येत नाही, असे कायदा सांगतो, पण देशात मोठ्या प्रमाणावर असे होत असल्याचा आरोप होत आहे. वसीम रिझवींनी इस्लाम सोडून स्वीकारला हिंदू धर्म; पाहा सनातन धर्मात प्रवेश करतानाचा VIDEO कोणत्याही धर्माचा प्रचार करण्याचा अधिकार धर्म परिवर्तन कायद्याची घटनात्मकता ठरवण्यासाठी 'धर्म परिवर्तन' हा कोणत्याही धर्माचा प्रचार करण्याचा अधिकार आहे का? हा प्रश्न मूलभूत महत्त्वाचा आहे. अनुच्छेद 25 "प्रचार" या शब्दाबद्दल सांगते की "प्रचार" म्हणजे प्रसार किंवा अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य. भारतीय राज्यघटनेचा मसुदा तयार करताना मसुदाकर्त्यांनी "परीवर्तन" हा शब्द वापरला होता. पण, शेवटच्या मसुद्यात त्यांनी अल्पसंख्याकांच्या उपसमितीने (एम रुथनस्वामी) केलेल्या शिफारशींचे पालन केले. आणि 'परिवर्तन' ऐवजी 'प्रचार' शब्दाची निवड केली. आजही या प्रश्नाचे उत्तर मिळालेले नाही की कोणत्याही धर्माचा प्रचार करण्याचा अधिकार म्हणजे धर्मांतराचा अधिकार आहे की नाही? भारतीय राज्यघटनेत 'धर्म परिवर्तन'ची कोणतीही स्पष्ट तरतूद नाही पण तरीही, असे काही लोक आहेत ज्यांचे म्हणणे आहे की 'धर्म परिवर्तनाचा' अधिकार कलम 25 अंतर्गत अंतर्भूत आहे, जे विवेकाच्या स्वातंत्र्यातून उद्भवते आणि दुसरीकडे निषेध करणारे आहेत. जबरदस्तीने 'धर्मपरिवर्तन' करणाऱ्यांवर काय कारवाई होऊ शकते? केंद्रीय स्तरावर, भारतात असा कोणताही कायदा नाही जो 'जबरदस्ती धर्मांतर' प्रकरणी कोणत्याही मंजुरीची तरतूद करतो. 1954 मध्ये भारतीय 'धर्म परिवर्तन (नियमन आणि नोंदणी विधेयक)' संमत करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. मात्र, संसदेतील प्रचंड विरोधामुळे ते मंजूर होऊ शकले नाही. नंतर राज्यस्तरावर विविध प्रयत्न झाले. 1968 मध्ये, ओरिसा आणि मध्य प्रदेशने बळजबरीने "धार्मिक परिवर्तन रोखण्यासाठी" काही कायदे केले. ओरिसाचा 'धर्मांतर विरोधी कायदा' कमाल दोन वर्षांचा तुरुंगवास आणि दंड ठोठावतो. सक्तीचे धर्मांतर झाल्यास 10,000 रुपये दंडाची तरतूद आहे. तमिळनाडू आणि गुजरात सारख्या इतर राज्यांसह तत्सम कायदे मंजूर केले गेले, ज्याने भारतीय दंड संहिता, 1860 च्या कलम 295A आणि 298 अंतर्गत सक्तीचे धर्मांतर हा दखलपात्र गुन्हा झाला आहे. या तरतुदींनुसार 'जबरदस्तीने धर्मांतरासाठी' जबाबदार असलेल्या व्यक्तीला तुरुंगवासाची शिक्षेची तरतूद आहे. 90% मुस्लिम लोकसंख्या असणाऱ्या 'या' देशात होते हिंदू परंपरांचे कौतुक, वाचा काय आहे कारण फायद्यासाठी धर्मांतर करणाऱ्यांबद्दल कायदा काय म्हणतो? विशिष्ट कारणाने धर्म बदलणारे लोकही आहेत. आरक्षणाचा लाभ मिळण्यासाठी, संस्थांमध्ये प्रवेश घेण्यासाठी, विवाह व घटस्फोटासाठी. अशा लोकांबद्दल कायदा काय म्हणतो? याबाबत ऐतिहासिक निर्णय घेण्यात आले आहेत. जर हिंदू पुरुषाने दुसरे लग्न केले, तर असा विवाह हिंदू विवाह कायदा, 1955 च्या कलम 17 नुसार सामूहिक आधारावर रद्द केला जाईल आणि अशी व्यक्ती भारतीय दंड संहिता, 1860 च्या कलम 494 अंतर्गत जबाबदार असेल. धर्मांतर विरोधी कायदा कोणत्या राज्यात लागू आहे? आजपर्यंत फक्त सात राज्यांनी धर्मांतर विरोधी कायदे केले आहेत. यात मध्य प्रदेश, ओडिशा, गुजरात, छत्तीसगड आणि हिमाचल प्रदेश यांचा समावेश आहे. अलीकडेच झारखंडने धर्मांतर विरोधी विधेयक प्रस्तावित केला आहे, ज्याचे उद्दिष्ट सक्तीच्या धर्मांतरावर बंदी घालण्याचे आहे.
    Published by:Rahul Punde
    First published:

    Tags: Hindu, Muslim, Religion

    पुढील बातम्या