अर्थसंकल्पाच्या या 10 गोष्टी तुम्हाला माहिती आहेत का?

अर्थसंकल्पाच्या या 10 गोष्टी तुम्हाला माहिती आहेत का?

अर्थसंकल्प म्हणजेच बजेट. दरवर्षी सादर होणाऱ्या बजेटकडे सगळ्यांचं लक्ष असतं. अर्थसंकल्प खिशाला कात्री बसणार का? इन्कमटॅक्सचं काय होणार? काय स्वस्त, काय महाग होणार याकडे सगळ्याचं लक्ष असतं.

  • Share this:

अर्थसंकल्प म्हणजेच बजेट. दरवर्षी सादर होणाऱ्या बजेटकडे सगळ्यांचं लक्ष असतं. अर्थसंकल्प खिशाला कात्री बसणार का? इन्कमटॅक्सचं काय होणार? काय स्वस्त, काय महाग होणार याकडे सगळ्याचं लक्ष असतं.

अर्थसंकल्पाची सुरुवात - जेम्स विल्सन यांनी 18 फेब्रुवारी 1860 मध्ये पहिला अर्थसंकल्प सादर केला. त्यामुळेच त्यांना भारताच्या अर्थसंकल्पाचे जनक असंही म्हटलं जातं. तर 1867 पासून 1 एप्रिल ते 31 मार्च असं आर्थिक वर्ष म्हणून मोजायला सुरुवात झाली.

भारताचा पहिला अर्थसंकल्प - स्वतंत्र भारताचा पहिला अर्थसंकल्प आर.के. ष्णमुगम चेट्टी यांनी 26 नोव्हेंबर 1947 ला सादर केला. तर भारत प्रजासत्ताक झाल्यानंतर जॉन मथाई यांनी 28 फेब्रुवारी 1950 मध्ये पहिला अर्थसंकल्प सादर केला. चेट्टी यांनीच छोट्या कालावधीतल्या अर्थसंकल्पासाठी पहिल्यांदा 'हंगामी'अर्थसंकल्प या शब्दाचा प्रयोग केला.

अर्थसंकल्पाची छपाई - सुरुवातीच्या काळात राष्ट्रपती भवनात अर्थसंकल्पाची छपाई होत असे. 1950मध्ये अर्थसंकल्प फुटला त्यानंतर दिल्लीतल्या सेक्युरेटी प्रेसमध्ये त्याची छपाई होऊ लागली. नंतर 1980 पासून नॉर्थ ब्लॉकमध्ये अर्थसंकल्प तयार होऊ लागला. 1955-56 पासून इंग्रजीसोबतच हिंदीमध्येही अर्थसंकल्प तयार करण्यात येऊ लागला.

अत्यंत गोपनीय - अर्थसंकल्पावरच देशाचा गाडा अवलंबून असल्याने त्यातल्या तरतूदींबाबत कमालीची गोपनीयता पाळली जाते. अर्थसंकल्पाची तयारी सुरू असताना त्या कामात जेवढे कर्मचारी असतात त्या सगळ्यांना त्या काळात अर्थमंत्रालयातच थांबवून घेतलं जातं. त्यांना कुणालाही भेटण्याची, बोलण्याची परानगी दिली जात नाही.

पंतप्रधानच अर्थमंत्री - पहिले पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरु यांनी 1958-59 मध्ये पहिल्यांदा अर्थसंकल्प सादर केला. त्यावेळी त्यांच्याकडेच अर्थमंत्रालयही होतं. त्यानंतर इंदिरा गांधी आणि राजीव गांधी यांनीही पंतप्रधान असताना अर्थसंकल्प सादर केला होता.

महिला अर्थमंत्री - पंतप्रधान पदावर असताना इंदिरा गांधी यांच्याकडेच अर्थमंत्रालाययाचाही कार्यभार होता. आत्तापर्यंत त्या अर्थसंकल्प सादर करणाऱ्या पहिल्याच अर्थमंत्री ठरल्या आहेत. बँकांचं राष्ट्रीयीकरण करण्यात आलं होतं. असे अनेक मोठे निर्णय त्यांनी घेतले.

अर्थसंकल्पाचा विक्रम - मोरारजी देसाई यांनी आत्तापर्यंत सर्वाधिक 10 वेळा अर्थसंकल्प सादर केला. 6 वेळा अर्थमंत्री असताना आणि 4 वेळा उपपंतप्रधान असताना त्यांना ती संधी मिळाली होती. तर प्रणव मुखर्जी यांना 7 वेळा अर्थसंकल्प सादर करण्याची संधी मिळाली.

अर्थसंकल्पाची वेळ - 2000पर्यंत अर्थसंकल्प हा सायंकाळी पाच वाजता सादर होत असते. ब्रिटिशांच्या काळापासून ती प्रथा सुरू होती. तिथल्या संसदेच्या वेळेनुसार त्याचं नियोजन होतं. अटल बिहारी वाजपेयी यांचं सरकार आल्यानंतर त्यांनी ही वेळ बदलली आणि अर्थसंकल्प सकाळी 11 वाजता सादर व्हायला लागला. यशवंत सिन्हा यांनी पहिल्यांदा 11 वाजता अर्थसंकल्प सादर केला.

तारीखही बदली - 2017 च्या आधी अर्थसंकल्प हा फेब्रुवारी महिन्याच्या शेवटच्या दिवशी सादर होत असे. पण सरकारी खर्चाच्या दृष्टीने तो 2017 पासून 1 फेब्रुवारीला सादर करण्याचा निर्णय घेतला गेला. त्याचबरोबर रेल्वेच्या अर्थसंकल्पाचाही मुख्य अर्थसंकल्पात समावेश केला गेला.

 

First published: February 1, 2019, 7:08 AM IST

ताज्या बातम्या

corona virus btn
corona virus btn
Loading