मराठी बातम्या /बातम्या /महाराष्ट्र /

Video : 1930 सालीच सोलापूर स्वतंत्र करणारे 4 हुतात्मा! हा इतिहास माहिती आहे का?

Video : 1930 सालीच सोलापूर स्वतंत्र करणारे 4 हुतात्मा! हा इतिहास माहिती आहे का?

X
Hutatma

Hutatma Din: सोलापूरमध्ये 12 जानेवारी हा दिवस हुतात्मा दिन म्हणून साजरा केला जातो. या हुतात्मांनी उभारलेल्या लढ्यामुळे सोलापूरकरांनी 1930 सालीच स्वातंत्र्य अनुभवलं होतं.

Hutatma Din: सोलापूरमध्ये 12 जानेवारी हा दिवस हुतात्मा दिन म्हणून साजरा केला जातो. या हुतात्मांनी उभारलेल्या लढ्यामुळे सोलापूरकरांनी 1930 सालीच स्वातंत्र्य अनुभवलं होतं.

  • Local18
  • Last Updated :
  • Solapur, India

सोलापूर, 12 जानेवारी : देशाच्या स्वातंत्र्य लढ्याच्या चळवळीत अनेक ज्ञात आणि अज्ञात स्वातंत्र्यसैनिकांनी सर्वस्वाची आहुती दिली आहे. इंग्रजांच्या जुलमी राजवटीच्या विरोधात त्यांनी देशाच्या विविध भागात वेगवेगळ्या पद्धतीनं आंदोलन केलं. त्यांच्या प्रतिकारामुळे ब्रिटीश सत्ता जेरीस आली. स्वातंत्र्यपूर्व काळात कापड उद्योगाचं शहर म्हणून ओळखले जाणाऱ्या सोलापूरमध्ये 12 जानेवारी हा दिवस हुतात्मा दिन म्हणून साजरा केला जातो. या हुतात्मांनी उभारलेल्या लढ्यामुळे सोलापूरकरांनी स्वातंत्र्याच्या 17 वर्ष आधीच म्हणजे 1930 साली 4 दिवस स्वातंत्र्य अनुभवलं होतं.

काय आहे इतिहास?

मुंबई - चेन्नई रेल्वे मार्गावरील महत्त्वाचं शहर असलेलं सोलापूर हे स्वातंत्र्यपूर्व काळात राजकीयदृष्ट्या जागरुक शहर होतं. महात्मा गांधी यांनी 1930 साली सविनय कायदेभंगाची हाक देशवासियांना दिला. त्यांच्या हाकेला सोलापूरकरांनीही प्रतिसाद दिला. 9, 10, 11 आणि 12 मे अशी चार दिवस सोलापूर स्वतंत्र होतं. सोलापूरच्या नगरपरिषेदेवर हे चार दिवस तिरंगा फडकत होता. सोलापूरकरांचा हा लढा दडपून काढण्यासाठी ब्रिटीशांना शहरात 'मार्शल लॉ' ची घोषणा करावी लागली.

या चळवळीतील क्रांतीकारी तरुण ल्लप्पा धनशेट्टी ,श्रीकिसन सारडा, जगन्नाथ शिंदे आणि कुर्बान हुसेन यांना 12 जानेवारी 1931 रोजी ब्रिटीशांनी फासावर लटकवलं. त्यांचे स्मरण म्हणून सोलापूरमध्ये 12 जानेवारी हा दिवस हुतात्मा दिन म्हणून साजरा केला जातो.

सोलापूरची ओळख असलेल्या सिद्धेश्वर मंदिराचा इतिहास माहिती आहे का? Video

चार समाजातील क्रांतीकारक

सोलापूरसह संपूर्ण देशाचं भूषण असलेले हे चार क्रांतीकार हे वेगवेगळ्या समाजाचं प्रतिनिधित्व करणारे होते. मलप्पा धनशेट्टी हे सविनय कायदेभंगांचे चळवळीतील प्रमुख नेते होते. श्रीकिसन सारडा यांची शहरातील सधन व्यापारी म्हणून ओळख होती. युवक संघ आणि मजूर संघाचे सचिव म्हणून जगन्नाथ शिंदे काम पाहात होते. तर कुर्बान हुसेन यांनी कापड गिरण्यांमधून विखुरलेला अठरापगड जातीचा गिरणी कामगार 'कामगार संघा'च्या माध्यमातून एकत्र आणला होता.

काय घडला घटनाक्रम ?

- गुजरातच्या कारडी गावात महात्मा गांधींना 4 मे 1930 रोजी अटक करण्यात आली. ही बातमी सोलापुरात 5 मे 1930 रोजी रात्रीच्या सुमारास पोहोचली.

-6 मे रोजी स्थानिक नेत्यांच्या जाहीर निषेध सभा झाल्या.

- शहरात शांतता राहावी यासाठी काही प्रमुख क्रांतीकारांना ब्रिटिशांनी ताब्यात घेतले.त्यापैकी प्रमुख 8 मे 1930 रोजी वीर नरिमन आणि जमनालाल बजाज यांच्या अटकेची वार्ता सर्वत्र पसरली.

- त्यांच्या अटकेच्या निषेधार्थ एक मिरवणूक काढण्यात आली.मिरवणूक संपवून नेते मंडळी परतली. दरम्यान, काही तरुण रुपाभवानी मंदिराकडे शिंदीची झाडे तोडण्यासाठी गेले. तरूण आंदोलकांच्या उत्साहाला उधाण आलं होतं.

-आंदोलनकर्त्याच्या दगडफेकीत DSP फ्लेपेअर आणि 3 पोलीस जखमी झाले. पोलिसांकडील गोळ्या संपत असल्याचं पाहून जमावाने आणखी आक्रमकपणे पोलिसांचा विरोध सुरू केला.

- मल्लप्पा धनशेट्टी यांचा शहरातील तरुणांवर प्रभाव होता. पकडलेल्यांची नावे लिहून घेऊन त्यांना सोडून द्या, अशी विनंती मल्लप्पा धनशेट्टी पोलिसांना करत होते.

- त्याचवेळी शंकर शिवदारे नामक तरुण कार्यकर्ता हातात तिरंगा झेंडा घेऊन कलेक्टर नाईट यांच्या दिशेने धावत आला. तेव्हा कलेक्टर नाईट यांच्या जिवीतास धोका असल्याचं वाटून सार्जंट हॉल यांनी शंकर शिवदारे यांच्यावर गोळी झाडली. शिवदारे जागीच कोसळले आणि देशासाठी बलिदान देणारे सोलापूरचे ते पहिले हुतात्मा ठरले.

-मल्लप्पा धनशेट्टी यांनी जमावाला रोखलं आणि कलेक्टर नाईट यांच्याशी केलेल्या चर्चेनंतर पोलिसांनी पकडलेल्या लोकांना सोडून दिले. त्यानंतर पोलिसांच्या गाड्यांना रस्ता मोकळा करून देण्यात आला. मात्र, यामुळे मल्लप्पा धनशेट्टी हेच जमावाचं नेतृत्व करतात, अशी कलेक्टर नाईट यांची धारणा बनली.

- संतप्त जमावाने आपला मोर्चा जवळच्याच मंगळवार पेठ पोलीस चौकीकडे वळवला. पोलीस चौकीवर हल्ला करून जमावाने एका पोलीस कर्मचाऱ्याला मारहाण करून पेटवून दिलं. तर दुसऱ्या एका पोलीस कर्मचाऱ्याला पोलीस चौकीला आग लावून आतमध्ये ढकलून दिलं. दोन पोलीस कर्मचारी यात मृत्युमुखी पडले.

- शहरातील सर्व व्यवहार आता सुरळीत सुरू असल्याचं काँग्रेस कमिटीने मुंबई सरकारला कळवलं होतं. पण तरीही स्थानिक इंग्रज अधिकाऱ्यांच्या विनंतीनुसार इंग्रज लष्कर 12 मे रोजी रात्री सोलापुरात दाखल झालं.

- मंगळवार पेठ पोलीस चौकी जळीतप्रकरणात 13 मे रोजी जगन्नाथ शिंदे, श्रीकिसन सारडा यांना तर 14 मे रोजी मल्लप्पा धनशेट्टी आणि कुर्बान हुसेन यांना अटक करण्यात आली.

- या चौघांना अटक करून त्यांची रवानगी पुण्याच्या येरवडा जेलमध्ये करण्यात आली. इंग्रज सरकारने या चौघांचा मंगळवार पेठ पोलीस चौकी जळीत प्रकरणात कसा सहभाग होता, ते पटवून दिलं.

- या चार वीरांना 12 जानेवारी रोजी पुण्यातील येरवडा कारागृह येथे फाशी देण्यात आले.

Solapur : सिद्धेश्वर यात्रेत योगदंडाचं महत्त्व काय आहे? पाहा Video

12 जानेवारीलाच फाशी का दिली?

सोलापूरमध्ये जानेवारी महिन्यात गड्डा यात्रा असते. या यात्रेनिमित्त वेगवेगळ्या भागातील भाविक शहरात येत असतात. त्या सर्वांमध्ये दहशत निर्माण व्हावी म्हणून ब्रिटीशांनी जाणीवपूर्वक 12 जानेवारी रोजी या क्रांतीकारकांना फाशी दिली. त्यांच्या फाशीनंतर 900 वर्षांमध्ये पहिल्यांदाच त्यावर्षी गड्डा यात्रा झाली नाही. संपूर्ण सोलापूरमध्ये शोकाकुल वातावरण होतं, अशी माहिती इतिहास अभ्यास डॉ. श्रीकांत येळेगावकर यांनी दिली.

First published:

Tags: Local18, Solapur