मराठी बातम्या /बातम्या /लाइफस्टाइल /

Valentine Day निमित्ताने छत्तीसगडमधील घोंटुल परंपरा जाणून घ्या, इथे तरुण-तरुणी रात्री एकत्र राहिल्यानंतर निवडतात आयुष्याचा जोडीदार

Valentine Day निमित्ताने छत्तीसगडमधील घोंटुल परंपरा जाणून घ्या, इथे तरुण-तरुणी रात्री एकत्र राहिल्यानंतर निवडतात आयुष्याचा जोडीदार

Valentine Day 2022 : व्हॅलेंटाईन डे हा सण नक्कीच बाहेरून आला आहे, पण भारतात मुला-मुलींनी एकत्र येण्याची आणि एकत्र राहण्याची परंपरा आजही अनेक समुदाय आणि समाजांमध्ये पाहायला मिळते. छत्तीसगडची घोंटूल परंपरा ही अशीच एक परंपरा आहे, ज्यामध्ये अविवाहित मुले-मुली संध्याकाळी भेटतात आणि कधी-कधी ते एकत्र झोपतात.

Valentine Day 2022 : व्हॅलेंटाईन डे हा सण नक्कीच बाहेरून आला आहे, पण भारतात मुला-मुलींनी एकत्र येण्याची आणि एकत्र राहण्याची परंपरा आजही अनेक समुदाय आणि समाजांमध्ये पाहायला मिळते. छत्तीसगडची घोंटूल परंपरा ही अशीच एक परंपरा आहे, ज्यामध्ये अविवाहित मुले-मुली संध्याकाळी भेटतात आणि कधी-कधी ते एकत्र झोपतात.

Valentine Day 2022 : व्हॅलेंटाईन डे हा सण नक्कीच बाहेरून आला आहे, पण भारतात मुला-मुलींनी एकत्र येण्याची आणि एकत्र राहण्याची परंपरा आजही अनेक समुदाय आणि समाजांमध्ये पाहायला मिळते. छत्तीसगडची घोंटूल परंपरा ही अशीच एक परंपरा आहे, ज्यामध्ये अविवाहित मुले-मुली संध्याकाळी भेटतात आणि कधी-कधी ते एकत्र झोपतात.

पुढे वाचा ...
  • Published by:  Rahul Punde

मुंबई, 14 फेब्रुवारी : व्हॅलेंटाइन डेच्या निमित्तानेही प्रेमाला विरोध केला जातो. मात्र, वेगवेगळ्या भारतीय समाजात आणि प्रदेशांमध्ये बॅचलर मुला-मुलींनी एकत्र येण्याच्या आणि वेळ घालवण्याच्या अनेक परंपरा आहेत. यामध्ये घोंटुल अशीच एक प्रसिद्ध परंपरा आहे. छत्तीसगडच्या आदिवासी भागात माडिया जातीत हा सण साजरा केला जातो. याद्वारे मुले-मुली एकत्र राहतात आणि मग त्यांना त्यांचा आवडता जीवनसाथी निवडण्याचे स्वातंत्र्य मिळते.

छत्तीसगडच्या आदिवासी समाजात घोंटुलला मान्यता मिळाली आहे. मात्र, अलीकडच्या काळात ही परंपराही वादाच्या भोवऱ्यात सापडली आहे. ही परंपरा बस्तर जिल्ह्यात साजरी केली जाते. तर देशाच्या ईशान्येकडील राज्ये, महाराष्ट्र, आंध्र प्रदेश आणि दक्षिण भारतामध्ये अशाच काही परंपरा आहेत. घोंटुल देशातील अनेक आदिवासी समुदायांमध्येही लोकप्रिय आहे.

यामध्ये गावातील मुले किंवा तरुण एकत्र राहतात. असे म्हणता येईल की घोंटुल हा बॅचलरच्या वसतिगृहाचा एक प्रकार आहे. जिथे सर्व आदिवासी मुलं-मुली रात्री राहतात. गावातील सर्व तरुण-तरुणी सायंकाळी गावातील घोंटुल घरामध्ये जातात.

वेगवेगळ्या प्रदेशातील घोंटुल परंपरांमध्ये फरक आहे. काही तरुण मुले-मुली फक्त घोंटुलमध्येच झोपतात, तर काहींमध्ये दिवसभर तिथेच राहून रात्री आपापल्या घरी झोपतात. काही तरुण मुले-मुली एकत्र आयुष्याचा जोडीदार निवडतात.

चेलिक आणि मोतियारी म्हणजे काय?

घोंटुलबद्दल बोलताना, त्याच्याशी आणखी दोन गोष्टी निगडित आहेत, ज्याला चेलिक आणि मोतियारी म्हणतात. गावाच्या काठावर घोंटूलसाठी मातीची झोपडी बांधलेली असते. या झोपडीला घोंटुल म्हणतात. घोंटुलला सुंदर बनवण्यासाठी त्याच्या भिंती रंगवून त्यावर रंगरंगोटी केली आहे.

प्राचीन भारतात प्रेमापासून लिव्ह इनपर्यंत 'या' गोष्टींचे होते स्वातंत्र्य

कधी कधी घोंटुलमध्ये भिंतींऐवजी मोकळा मंडप असतो. आदिवासी युवक-युवती येथे गट तयार करून एकत्र येतात. इथे नाच, गाणं, संभाषण, हशा, सगळं काही घडतं. घोंटुलमध्ये मुलांना चेलिक आणि मुलींना मोतियारी म्हणतात. मुलींच्या डोक्याला 'बेलोसा' आणि मुलांच्या डोक्याला 'सरदार' म्हणतात. घोंटुलमध्ये प्रौढांची भूमिका केवळ सल्लागाराची आहे.

घोंटुलचा ट्रेंड कमी होत आहे

बस्तरमध्ये बाहेरच्या जगाचं पाऊल पडल्याने घोंटुल संपण्याच्या मार्गावर आहे. याचं स्वरुप बदलू लागलं आहे. बस्तरच्या अंतर्गत भागात आजही घोंटुल सुरू असले तरी यात आता बदल होत आहे. आता इथे येणाऱ्यांची संख्या रोडावली आहे. घोंटुल हे आदिवासी गावांचे सामाजिक आणि सांस्कृतिक केंद्र आहे.

घोंटुलच्या माध्यमातून एकमेकांना घेतात समजून

घोटूलमध्ये मुले आणि मुली एकमेकांसोबत वेळ घालवतात, त्यांना एकमेकांना समजून घेण्याची संधी देतात. ते येथे लग्नाचे नातेही सुरू करतात. बाहेरच्या लोकांनी येथे येऊन फोटो काढणे, व्हिडिओ फिल्म बनवणे यामुळे ही परंपरा बंद होण्याच्या मार्गावर आहे.

बारीक डोळ्यांचे चिनी ते बटबटीत डोळ्यांचे आफ्रिकी.. डोळ्यांमध्ये का दिसते विविधता

ढोल वाजला म्हणजे घोंटुलाची वेळ झाली

दररोज संध्याकाळी ढोल वाजवणे हे मोतियारी आणि चेलिकांच्या घोंटुलमध्ये जाऊन मौजमजा करण्याची वेळ आल्याचा संकेत आहे. रात्री उशिरापर्यंत तिथे नाच-गाणी, मिरवणूक, अंताक्षरी असे खेळ चालतात. तंबाखू आणि ताडी सर्वांना उपलब्ध असते. मनोरंजन आणि कामाच्या शिक्षणाव्यतिरिक्त घोंटुलचे उद्दिष्ट तरुणांना व्यापक गोंड समाजाचा एक भाग बनवण्याचा आहे, जेणेकरून त्यांना त्यांच्या परंपरा आणि जबाबदाऱ्या वेळेत ओळखता येतील.

कोणी ही प्रथा सुरू केली?

ही प्रथा लिंगो पेन म्हणजेच लिंगो देव यांनी सुरू केली. लिंगो देव ही गोंड जमातीची देवता मानली जाते. पहांडी कुपर लिंगोने कोया पुणेमच्या माध्यमातून संपूर्ण गोंड समाजाला एका धाग्यात बांधण्याचे काम केले. शतकांपूर्वी गोंड जातीत कोणत्याही प्रकारचे शिक्षण नसल्याचे लिंगो देव यांनी पाहिले. तेव्हा त्यांनी एक अनोखी प्रथा सुरू केली. त्यांनी वस्तीबाहेर काही बांबूच्या झोपड्या बांधल्या. तिथे मुलांना शिकवायला सुरुवात केली.

मुलगी कशी निवडते आपला जोडीदार

कोणताही मुलगा घोंटुलला आल्यानंतर त्याला आपण शारीरिकदृष्ट्या प्रौढ झाल्याची जाणीव होते, त्याला बांबूपासून कंगवा तयार करावा लागतो. हा कंगवा बनवण्यात तो आपली सर्व शक्ती आणि कला पणाला लावतो, कारण हा कंगवाच त्याला कोणती मुलगी आवडेल हे ठरवते.

घोंटुलमध्ये आलेल्या मुलगी जेव्हा एखादा कंगवा चोरते. तेव्हा तिला तो मुलगा आवडल्याचे हे लक्षण आहे. जेव्हा ती केसात हा कंगवा लावून बाहेर पडते, तेव्हा सगळ्यांना कळते की ती कोणावर तरी प्रेम करू लागली आहे. मग मुला-मुलींची जोडी तयार होते. त्यानंतर दोघेही लग्न करतात.

First published:

Tags: Valentine day, Valentine week