मराठी बातम्या /बातम्या /explainer /

कस्तुरबा गांधी यांच्या मृत्यूनंतर बोस यांनी दिलेलं भाषण भारतीयांसाठी का आहे महत्वाचे?

कस्तुरबा गांधी यांच्या मृत्यूनंतर बोस यांनी दिलेलं भाषण भारतीयांसाठी का आहे महत्वाचे?

22 फेब्रुवारी 1944 रोजी कस्तुरबा गांधी यांचे पुण्यात निधन झाले तेव्हा नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांना खूप दुःख झाले. त्यावेळी ते जपानमध्ये राहून आझाद हिंद फौजेसोबत स्वातंत्र्य लढ्याची तयारी करत होते, पण त्याच दिवशी त्यांनी कस्तुरबा अर्थात बा यांना समर्पित खास भाषण केले. त्यांची बांवर अपार श्रद्धा आणि आईसारखे प्रेम होते, हे त्यांच्या बोलण्यातूनही दिसून येते.

22 फेब्रुवारी 1944 रोजी कस्तुरबा गांधी यांचे पुण्यात निधन झाले तेव्हा नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांना खूप दुःख झाले. त्यावेळी ते जपानमध्ये राहून आझाद हिंद फौजेसोबत स्वातंत्र्य लढ्याची तयारी करत होते, पण त्याच दिवशी त्यांनी कस्तुरबा अर्थात बा यांना समर्पित खास भाषण केले. त्यांची बांवर अपार श्रद्धा आणि आईसारखे प्रेम होते, हे त्यांच्या बोलण्यातूनही दिसून येते.

22 फेब्रुवारी 1944 रोजी कस्तुरबा गांधी यांचे पुण्यात निधन झाले तेव्हा नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांना खूप दुःख झाले. त्यावेळी ते जपानमध्ये राहून आझाद हिंद फौजेसोबत स्वातंत्र्य लढ्याची तयारी करत होते, पण त्याच दिवशी त्यांनी कस्तुरबा अर्थात बा यांना समर्पित खास भाषण केले. त्यांची बांवर अपार श्रद्धा आणि आईसारखे प्रेम होते, हे त्यांच्या बोलण्यातूनही दिसून येते.

पुढे वाचा ...
  • Published by:  Rahul Punde

मुंबई, 22 फेब्रुवारी : बा अर्थात कस्तुरबा गांधी म्हणजेच महात्मा गांधी यांच्या पत्नीचे दीर्घ आजाराने 22 फेब्रुवारी 1944 रोजी निधन झाले. आफ्रिकेपासून भारतापर्यंत प्रत्येक पावलावर त्या गांधीजींना साथ देत राहिल्या. त्यांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभ्या होत्या. अनेकदा त्यांचे पतीशी मतभेदही झाले. पण, त्या कर्तव्यापासून कधीच दूर गेल्या नाहीत. नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांना बा यांच्या मृत्यूची बातमी जपानमध्ये मिळाली. त्यांना नुसतेच दु:ख झाले नाही, तर बा यांना श्रद्धांजली वाहताना त्यांनी त्यांचे संपूर्ण भाषण त्यांना समर्पित केले.

कस्तुरबा गांधी यांच्या मृत्यूची बातमी बोस यांना 22 फेब्रुवारी 1944 रोजीच मिळाली. त्यानंतर त्यांनी एक वक्तव्य जारी केले, बोस म्हणाले, "कस्तुरबांच्या निधनामुळे देशाची 38 कोटी 80 लाख आणि परदेशात राहणारे माझे देशबांधव यांच्यासोबत मी देखील त्यांच्या दुःखात सहभागी आहे. त्यांचा मृत्यू दुःखद परिस्थितीत झाला आहे. परंतु, एका गुलाम देशाच्या रहिवाशासाठी कोणताही मृत्यू इतका सन्माननीय आणि गौरवशाली असू शकत नाही. भारताचे वैयक्तिक नुकसान झाले आहे."

नेताजी म्हणाले, "दीड वर्षांपूर्वी महात्मा गांधींना पूना येथे कैदी बनवल्यानंतर, त्यानंतर त्यांच्यासोबत असलेल्या त्या दुसऱ्या कैदी होत्या, ज्यांचा मृत्यू गांधींच्या डोळ्यांसमोर झाला आहे. पहिले महादेव देसाई होते, जे त्यांचे आजीवन सहकारी आणि वैयक्तिक सचिव होते. महात्मा गांधी यांचे हे दुसरे वैयक्तिक नुकसान आहे, जे त्यांना तुरुंगवासात सोसावे लागले"

त्याच्या संपर्कात आलो हे माझे भाग्य आहे : बोस

“भारतीयांसाठी मातेसमान असलेल्या या महान स्त्रीला मी विनम्र श्रद्धांजली अर्पण करतो. या दु:खाच्या काळात मी गांधीजींप्रती भावपूर्ण शोक व्यक्त करतो. श्रीमती कस्तुरबांच्या संपर्कात येण्याचे भाग्य मला अनेकवेळा लाभले आणि या काही शब्दांत मी त्यांना श्रद्धांजली अर्पण करू इच्छितो. त्या भारतीय स्त्रीत्वाचे आदर्श होत्या, सामर्थ्यवान, सहनशील, शांत आणि स्वावलंबी होत्या. कस्तुरबा या भारतातील लाखो मुलींसाठी प्रेरणा होत्या ज्यांच्यासोबत त्या आपल्या मातृभूमीच्या स्वातंत्र्य लढ्यात राहिल्या आणि भेटल्या होत्या."

Kasturba Gandhi Death Anniversary: 'ही' गोष्ट कस्तुरबा गांधी यांना बापूंपेक्षा वेगळी ठरवते

स्वातंत्र्यलढ्यातील त्या एक ज्वलंत उदाहरण होत्या

"दक्षिण आफ्रिकेतील सत्याग्रहापासून, त्या तिच्या महान पतीसोबत अनेक कठीण परीक्षा आणि संकटांमध्ये सहभागी होत्या. हे सुमारे 30 वर्षे चालले. अनेकवेळा तुरुंगात गेल्याने त्यांच्या तब्येतीवर परिणाम झाला, पण 74 व्या वर्षीही तुरुंगात गेल्याने त्यांना जराही भीती वाटली नाही. महात्मा गांधी जेव्हा जेव्हा सविनय कायदेभंग चळवळ सुरू करायचे, तेव्हा कस्तुरबा पहिल्या रांगेत उभ्या राहिल्या. त्या भारतातील मुलींसाठी एक ज्वलंत उदाहरण होत्या. मुलींनी स्वातंत्र्यासाठी लढण्याचे आवाहन त्या आपल्या कृतीतून करत राहिल्या."

त्या शहीद झाल्या..

बोस म्हणाले, “कस्तुरबा शहीद होऊन मरण पावल्या आहेत. त्यांना 4 महिन्यांहून अधिक काळ हृदयविकाराचा त्रास होता. मानवतेसाठी प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे कस्तुरबांना तुरुंगातून मुक्त करावे, या देशाच्या आवाहनाकडे निर्दयी ब्रिटिश सरकारने दुर्लक्ष केले. कदाचित ब्रिटीशांना अशी आशा होती की महात्मा गांधींना मानसिक वेदना देऊन ते त्यांचे शरीर आणि आत्मा तोडतील. त्यांना आत्मसमर्पण करण्यास भाग पाडू शकते. स्वातंत्र्य, न्याय आणि नैतिकतेचा दावा करणाऱ्या पण प्रत्यक्षात अशा निर्दयी हत्येसाठी दोषी असलेल्या या प्राण्यांबद्दल मी फक्त माझा द्वेष व्यक्त करू शकतो. त्यांना भारतीय समजले नाहीत."

"ब्रिटीशांनी महात्मा गांधींना किंवा भारतीय राष्ट्राला कितीही मानसिक किंवा शारीरिक वेदना दिल्या किंवा देण्याची क्षमता असली तरी ते गांधीजींना त्यांच्या दृढ निर्णयापासून एक इंचही मागे ठेवू शकणार नाहीत. महात्मा गांधींनी इंग्रजांना भारत सोडून जाण्यास सांगितले. इंग्रजांनी याला उद्धटपणे उत्तर दिले आणि गांधीजींना सामान्य गुन्हेगाराप्रमाणे तुरुंगात टाकले. ते आणि त्यांची महान पत्नी तुरुंगात मरायला तयार होते पण आश्रित देशात तुरुंगातून बाहेर यायला तयार नव्हते."

हा मृत्यू हत्येपेक्षा कमी नाही

सुभाष बोस पुढे म्हणाले, "कस्तुरबांचा तुरुंगात पतीच्या डोळ्यांसमोर हृदयविकाराने मृत्यू व्हावा, असे ब्रिटिशांनी ठरवले होते. गुन्हेगारांसारखी त्यांची इच्छा पूर्ण झाली आहे, हा मृत्यू खुनापेक्षा कमी नाही. पण आम्हा देश-विदेशातील भारतीयांसाठी, श्रीमती कस्तुरबांचा दु:खद मृत्यू हा एक भयानक इशारा आहे की ब्रिटिशांनी आमच्या नेत्यांना एकामागून एक मारण्याचा निर्दयी घाट घातला आहे.”

"जोपर्यंत ब्रिटीश भारतात आहेत, तोपर्यंत आपल्या देशावर त्यांचे अत्याचार चालूच राहतील. श्रीमती कस्तुरबा गांधींच्या मृत्यूचा बदला भारतातील पुत्र आणि कन्या घेऊ शकतात असा एकच मार्ग आहे आणि तो म्हणजे भारतातील ब्रिटीश साम्राज्याचा पूर्णपणे नाश करणे. या दु:खाच्या प्रसंगी आम्ही पुन्हा एकदा पवित्र शपथ घेतो की शेवटचा इंग्रज भारतातून हाकलून देईपर्यंत आम्ही आमचा सशस्त्र लढा सुरूच ठेवू."

First published:

Tags: Mahatma gandhi