मराठी बातम्या /बातम्या /explainer /

कोणत्याही ग्रहाला पृथ्वीसारखे राहण्यायोग्य करता येऊ शकते का? Terraforming ने हे शक्य आहे का?

कोणत्याही ग्रहाला पृथ्वीसारखे राहण्यायोग्य करता येऊ शकते का? Terraforming ने हे शक्य आहे का?

पृथ्वीच्या (Earth) बाहेर जीवन शक्य करण्यासाठी टेराफॉर्मिंग (Terraforming) नावाचे ग्रह तंत्र आहे. एक मोठा प्रश्न असा आहे की, एखाद्या ग्रहामध्ये असे बदल करणे खरोखर शक्य आहे का जेणेकरून तो ग्रह राहण्यायोग्य (Habitable Planet) होईल, म्हणजेच तो असा होईल जिथे मानव राहू शकेल आणि इतर प्रकारचे जीवन फुलू शकेल. सध्या मंगळ आणि शुक्र हेच ग्रह शास्त्रज्ञांना दिसत आहेत.

पृथ्वीच्या (Earth) बाहेर जीवन शक्य करण्यासाठी टेराफॉर्मिंग (Terraforming) नावाचे ग्रह तंत्र आहे. एक मोठा प्रश्न असा आहे की, एखाद्या ग्रहामध्ये असे बदल करणे खरोखर शक्य आहे का जेणेकरून तो ग्रह राहण्यायोग्य (Habitable Planet) होईल, म्हणजेच तो असा होईल जिथे मानव राहू शकेल आणि इतर प्रकारचे जीवन फुलू शकेल. सध्या मंगळ आणि शुक्र हेच ग्रह शास्त्रज्ञांना दिसत आहेत.

पृथ्वीच्या (Earth) बाहेर जीवन शक्य करण्यासाठी टेराफॉर्मिंग (Terraforming) नावाचे ग्रह तंत्र आहे. एक मोठा प्रश्न असा आहे की, एखाद्या ग्रहामध्ये असे बदल करणे खरोखर शक्य आहे का जेणेकरून तो ग्रह राहण्यायोग्य (Habitable Planet) होईल, म्हणजेच तो असा होईल जिथे मानव राहू शकेल आणि इतर प्रकारचे जीवन फुलू शकेल. सध्या मंगळ आणि शुक्र हेच ग्रह शास्त्रज्ञांना दिसत आहेत.

पुढे वाचा ...
  • Published by:  Rahul Punde

मुंबई, 20 फेब्रुवारी : सौर मंडळाव्यतिरिक्त (Solar System) माहित असलेल्या विश्वातील पृथ्वी (Earth) हा एकमेव ग्रह आहे ज्यामध्ये जगण्यासाठी आदर्श परिस्थिती आहे. आपले खगोलशास्त्रज्ञ अशा ग्रहांच्या शोधात गुंतलेले आहेत जेथे पृथ्वीसारखी जीवनासाठी (Life Beyond Earth) संधी असेल, ज्याला बाह्यग्रह म्हणतात. दरम्यान, पृथ्वीवरील हवामानातील बदल आणि इतर समस्या पाहता, लवकरच पृथ्वी मानवासाठी राहण्यास सक्षम होणार नाही, असे दिसते, त्यामुळे दुसरा ग्रह जीवसृष्टीला अनुकूल बनविण्याच्या पर्यायावरही विचार केला जात आहे. वास्तवात ते शक्य आहे का?.

ग्रहावर बदल करणे?

एखाद्या ग्रहाला राहण्यायोग्य बनवण्यासाठी बदलण्याच्या ग्रहशास्त्राला टेराफॉर्मिंग म्हणतात. मंगळ आणि शुक्र हे आपल्या सूर्यमालेतील पृथ्वीसारखे ग्रह आहेत. मंगळ सूर्यापासून दूर आहे आणि शुक्र सूर्याजवळ आहे. दोन्ही ग्रह पृथ्वीपेक्षा बरेच वेगळे आहेत. त्यांच्यातील मुख्य फरक म्हणजे वातावरणाचा. दोघांमध्ये ऑक्सिजन समृद्ध वातावरण नाही.

मंगळ अधिक योग्य

शुक्र आणि मंगळ ग्रहात मंगळ टेराफॉर्मिंगसाठी अधिक योग्य मानला जातो. परंतु, मंगळाचे वातावरण बहुतेक कार्बन डायऑक्साइड आहे आणि हे वातावरण खूप विरळ आहे. पृथ्वीसारखा कोणताही वायुमंडलीय दाब नाही, जो द्रव पाणी राखू शकतो. त्याचवेळी, मंगळाच्या पृष्ठभागावरील सर्व पाणी बर्फाच्या स्वरूपात आहे आणि वातावरणात खूप कमी प्रमाणात वाफ आहे.

ऑक्सिजन आणि नायट्रोजन

मंगळाच्या वातावरणात, आपल्याला ऑक्सिजन आणि नायट्रोजनचे मिश्रण ठेवावे लागेल जेणेकरुन तो इतका जड होईल की आपण श्वास घेऊ शकू आणि इतका वातावरणाचा दाब असावा ज्यामुळे पाणी द्रव स्वरूपात राहू शकेल. मंगळावर नायट्रोजन आणि ऑक्सिजन तिथल्या मातीत नायट्रेट्सच्या स्वरूपात आढळतात, जे या दोन रेणूंच्या मिश्रणाने तयार होतात. परंतु, त्यांच्यातील हे वायू काढून टाकणे कठीण काम असेल.

Vultures Decline | गिधाडांची घट आणि कुत्र्यांची वाढ भविष्यात मानवासाठी धोका?

मंगळावरील तापमान

मंगळाचे सरासरी तापमान देखील -60 अंश सेंटीग्रेड आहे. त्यामुळे वातावरणात उष्णता टिकून राहण्यासाठी व्यवस्था करावी लागेल. ग्रीनहाऊस इफेक्टसाठी येथे आपल्याला आणखी कार्बन डायऑक्साइड आणि मिथेन जोडावी लागेल. यामुळे मंगळ उबदार होईल आणि बर्फ वितळेल, ज्यामुळे पृथ्वीच्या हवामानासारखे जलचक्र तयार होईल. मंगळाच्या ऋतू बदलांमुळे पाऊसही पडायला हवा.

आणि शुक्रावर

दुसरा पर्याय म्हणजे आपण शुक्र ग्रहावर टेराफॉर्मिंग देखील करू शकतो. शुक्राचे गुरुत्वाकर्षण पृथ्वीसारखेच आहे. परंतु, त्याचे वातावरण पृथ्वीच्या वातावरणापेक्षा शेकडो पट जड आहे, जे आपल्याला चिरडण्यासाठी पुरेसे आहे. त्यामुळे शुक्राचे वातावरण हलके करावे लागेल. तिथून कार्बन डायऑक्साइड आणि काही नायट्रोजन काढून टाकावे लागतील. परंतु, जर आपल्याला वातावरणातून प्रचंड प्रमाणात कार्बन डाय ऑक्साईड काढून टाकण्याची प्रक्रिया माहित असेल तर आपण पृथ्वीवर प्रथम ते करू शकतो जिथे त्याची खूप गरज आहे.

कायम बदल टिकून राहू शकत नाही

मंगळ आणि शुक्राची समस्या अशी आहे की आज ते पृथ्वीपेक्षा खूप वेगळ्या स्थितीत पोहोचले आहेत. जर आपण ते बदलण्याचा प्रयत्न केला आणि सोडला तर पुन्हा ते आहे त्या स्थितीत जातील. त्यामुळे टेराफॉर्मिंगच्या माध्यमातून बदललेल्या मंगळ किंवा शुक्रावर असे प्रयत्न पुन्हा पुन्हा करावे लागतील.

कदाचित त्यामुळेच टेराफॉर्मिंगच्या माध्यमातून एखादा ग्रह बदलण्याऐवजी अवकाशात एक वसाहत निर्माण केली पाहिजे जिथे एक परिसंस्था टिकून राहू शकेल आणि अनेक प्रकारचे जीवन जगू शकेल. याशिवाय इतर कोणत्याही सौरमालेत पृथ्वीसारखा ग्रह आढळल्यास आपण तेथेही जाण्याचा प्रयत्न करू शकतो. पण सध्या तरी आपण हे करू शकत नाही. सध्या पृथ्वीवरील मानवी प्रभाव शक्य तितका कमी करणे चांगले होईल.

First published:

Tags: Earth