Home /News /explainer /

राष्ट्रपती निवडणूक 1982: झैल सिंग म्हणाले होते, मी इंदिरा गांधींसाठी झाडू मारेन.. पुढं काय झालं?

राष्ट्रपती निवडणूक 1982: झैल सिंग म्हणाले होते, मी इंदिरा गांधींसाठी झाडू मारेन.. पुढं काय झालं?

1982 मधील भारताच्या आठव्या राष्ट्रपतींची निवडणूक प्रसिद्ध होती. कारण जेव्हा तत्कालीन गृहमंत्री झैल सिंग यांना देशाच्या सर्वोच्च पदासाठी उमेदवार घोषित करण्यात आले तेव्हा त्यांनी अशी टिप्पणी केली की लोक थक्क झाले.

    नवी दिल्ली, 24 जून :  देशात काहीच दिवसात नवीन राष्ट्रपतींची (President Election 2022) निवड केली जाणार आहे. त्या पार्श्वभूमीवर यापूर्वीच्या राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकांचे किस्से आपण जाणून घेणार आहोत. भारतीय लोकशाहीच्या इतिहासातील आठव्या राष्ट्रपतींची निवड अनेक अर्थांनी उल्लेखनीय होती. विशेषत: झैल सिंग यांच्या एका वक्तव्यावर माध्यमांनी रान पेटवलं होतं. तर विरोधकांनी या टिप्पणीवर जोरदार टीका केली. पण हे सत्य आहे की ते राष्ट्रपती झाल्यावर अनेक प्रसंगी त्यांनी या पदाची प्रतिष्ठा आणि जबाबदाऱ्या उत्तम प्रकारे पार पाडल्याच, पण ते जिद्दी राष्ट्रपती म्हणूनही सिद्ध झाले. 1980 मध्ये जेव्हा इंदिरा गांधी सत्तेत परतल्या तेव्हा त्या खूप शक्तिशाली झाल्या होत्या. 1982 मध्ये जेव्हा राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुका होणार होत्या, तेव्हा इंदिरा गांधींच्या जवळच्या अशा अनेक नेत्यांची नावे होती. त्यांनी राजीव गांधींना राजकारणात आणले होते. त्यांची काँग्रेसमध्ये सरचिटणीसपदी नियुक्ती झाली. तेव्हा राजीव यांना फक्त राजकारण कळत होते. एके दिवशी त्यांनी राजीव गांधींना पुढील राष्ट्रपती कोणाला बनवायचे यासाठी पक्षाचे नेते आणि त्यांच्या खास नेत्यांमार्फत पॅनेलची यादी तयार करण्यास सांगितले. यादी तयार केली तेव्हा त्यात अनेकांची नावे होती. पण ज्या नावावर इंदिरा आणि राजीव दोघांचेही एकमत झाले ते म्हणजे तत्कालीन गृहमंत्री झैल सिंग. ज्यांचा इंदिरा गांधींवर खूप विश्वास होता. लोकसभेच्या कामकाजात शेरो शायरीच्या माध्यमातून विनोद करण्यात ते पटाईत होते. झैल सिंग यांचं गाजलेलं वक्तव्य इंदिरा गांधींनी त्यांना राष्ट्रपतीपदाचे उमेदवार बनवले त्यानंतरही ते अनेक वर्षे चर्चेत होते, तेव्हा विरोधी पक्षनेत्यांनीही त्यांची खूप खिल्ली उडवली. खरे तर त्यांच्या नावाची घोषणा झाल्यानंतर ते म्हणाले, मॅडमने मला झाडूने साफसफाई करण्यास सांगितले तरी मी मागे हटणार नाही. त्यांचं हे वक्तव्य खूप गाजलं होतं. विरोधकांकडून जोरदार टीका या वक्तव्यावर विरोधकांनी त्यांची खरडपट्टी काढली. झैल सिंग यांच्यावर बरीच टीका झाली. पण झैल सिंग यांनीही या टिप्पणीवर स्पष्टीकरण दिले नाही किंवा खेदही व्यक्त केला नाही. उलट, त्यांनी नेहमीच इंदिरा गांधींशी असलेली निष्ठा कायम ठेवली. न्यायमूर्ती हंसराज खन्ना हे विरोधी पक्षाचे उमेदवार इंदिरा गांधींनी काँग्रेसकडून झैलसिंग यांना राष्ट्रपतीपदाचे उमेदवार बनवले तेव्हा विरोधकांनी संयुक्तपणे सर्वोच्च न्यायालयाचे माजी न्यायमूर्ती हंसराज खन्ना यांना उमेदवारी दिली. आणीबाणीच्या काळात इंदिराजींचा सामना करण्याचे धाडस खन्ना यांनी दाखवले होते. झैल सिंग यांना किती मते मिळाली? 12 जुलै 1982 रोजी राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीसाठी मतदान झाले. यामध्ये झैल सिंग यांना 754,113 मतं मिळाली. तर हंसराज खन्ना यांना 282,685 मतं मिळाली. या विजयानंतर झैल सिंग हे पहिले शीख राष्ट्रपती झाले. जरनैल ते झैलसिंग झैल सिंग यांचे बालपणीचे नाव जरनैल सिंग होते. वडील शेती करायचे. तो एका शेतकऱ्याचा मुलगा होता जो नांगरणी करतो, पिकांची कापणी करतो, गुरे चारतो आणि सर्व प्रकारची शेती करतो. त्यांचे शालेय शिक्षणही पूर्ण होऊ शकले नाही की ते उर्दू शिकू लागले. त्यानंतर हार्मोनियम वाजवायला शिकल्यानंतर ते गुरबानीही करू लागले. ते गुरु ग्रंथ साहिबचे 'व्यावसायिक वाचक'ही झाले. यामुळे त्यांना 'ज्ञानी' ही पदवी मिळाली. इंग्रजांनी किरपाण बंदीच्या निषेधार्थ त्यांना तुरुंगात जावे लागले. तिथून त्यांनी नाव बदलून झैलसिंग असे लिहिले. राजीव यांना पंतप्रधान बनवण्याची खात्री 1984 मध्ये इंदिरा गांधींच्या अंगरक्षकांनी त्यांच्यावर गोळीबार केला तेव्हा अनेक दिग्गज काँग्रेस नेत्यांची उपस्थिती असूनही, झैल सिंग यांनी राजीव गांधी यांना पंतप्रधान होण्यास पाठींबा दिला. त्यांना शपथविधीसाठी आमंत्रण दिलं. नंतर राजीवसोबतच्या नात्यात तणाव मात्र, नंतर त्यांचे आणि पंतप्रधान राजीव गांधी यांच्यातील संबंध इतके बिघडले की त्यांनी सरकार बरखास्त करण्याचा विचारही सुरू केला. त्यादरम्यान राष्ट्रपतींनी अनेकवेळा सरकारने पाठवलेल्या फायलींवर प्रश्न उपस्थित केले. स्वाक्षरी न करता त्यांना परत पाठवले. अनेक फाईल्स ठेवल्या. या प्रकरणात झैलसिंग हे एकमेव राष्ट्रपती होते ज्यांनी संविधानाच्या कक्षेत राहून राष्ट्रपतींचे अधिकार काय आहेत हे दाखवून दिले. त्यानंतर झैल सिंग यांनी पॉकेट व्हेटोचा वापर केला 1986 मध्ये, जेव्हा राजीव गांधींच्या सरकारने प्रेसवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी इंडियन पोस्ट ऑफिस (दुरुस्ती) विधेयक आणले, तेव्हा राष्ट्रपती म्हणून झैल सिंग यांनी या विधेयकावर पॉकेट व्हेटोचा अधिकार वापरला, ज्यासाठी त्यांनी या विधेयकावर कोणतीही कारवाई केली नाही. यावरून राष्ट्रपती या विधेयकाला विरोध करत असल्याचा संदेश गेला. नंतर हे विधेयक मागे घेण्यात आले. या विधेयकावरही जोरदार टीका झाली. नंतरच्या काळात त्यांचे आणि पंतप्रधान राजीव गांधी यांच्यातील संबंध इतके ताणले गेले होते की दोघांमधील संवादही संपुष्टात आला होता. त्यांचा कार्यकाळ संपल्यानंतर झैल सिंग पंजाबमधील त्यांच्या गावात राहू लागले. वयाच्या 78 व्या वर्षी रोपरमध्ये त्यांची कार एका ट्रकला धडकली. यामध्ये ते गंभीर जखमी झाले. त्यांना चंदीगड पीजीआयमध्ये दाखल करण्यात आले. जवळपास महिनाभर ते तेथे दाखल होते मात्र त्यांची प्रकृती अधिकच बिघडली. त्यांना वाचवता आले नाही. 25 डिसेंबर 1994 रोजी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला.
    Published by:Rahul Punde
    First published:

    Tags: Election, President

    पुढील बातम्या