मराठी बातम्या /बातम्या /explainer /

Goa liberation story : 'त्या' 36 तासांत असं काय घडलं की पोर्तुगीजांनी टेकले गुडघे? काय होती नेहरुंची भूमिका?

Goa liberation story : 'त्या' 36 तासांत असं काय घडलं की पोर्तुगीजांनी टेकले गुडघे? काय होती नेहरुंची भूमिका?

Operation Vijay: भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर, जेव्हा देशाच्या एकीकरणाची मोहीम सुरू झाली, तेव्हा 50 च्या दशकात गोव्याच्या पोर्तुगीजांना हा भाग मुक्त करण्यास सांगण्यात आले. पण पोर्तुगालने भारताच्या मागणीकडे सातत्याने दुर्लक्ष केल्यावर नेहरू सरकारने आपले सैन्य तिथे पाठवले आणि 36 तासांच्या अखंड युद्धानंतर अखेर भारतीय सैन्याने पोर्तुगीज सैन्याला गुडघे टेकण्यास भाग पाडले.

Operation Vijay: भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर, जेव्हा देशाच्या एकीकरणाची मोहीम सुरू झाली, तेव्हा 50 च्या दशकात गोव्याच्या पोर्तुगीजांना हा भाग मुक्त करण्यास सांगण्यात आले. पण पोर्तुगालने भारताच्या मागणीकडे सातत्याने दुर्लक्ष केल्यावर नेहरू सरकारने आपले सैन्य तिथे पाठवले आणि 36 तासांच्या अखंड युद्धानंतर अखेर भारतीय सैन्याने पोर्तुगीज सैन्याला गुडघे टेकण्यास भाग पाडले.

Operation Vijay: भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर, जेव्हा देशाच्या एकीकरणाची मोहीम सुरू झाली, तेव्हा 50 च्या दशकात गोव्याच्या पोर्तुगीजांना हा भाग मुक्त करण्यास सांगण्यात आले. पण पोर्तुगालने भारताच्या मागणीकडे सातत्याने दुर्लक्ष केल्यावर नेहरू सरकारने आपले सैन्य तिथे पाठवले आणि 36 तासांच्या अखंड युद्धानंतर अखेर भारतीय सैन्याने पोर्तुगीज सैन्याला गुडघे टेकण्यास भाग पाडले.

पुढे वाचा ...
  • Published by:  Rahul Punde

भारतीय लष्कराने एक दिवस अगोदर म्हणजेच 19 डिसेंबर 1961 रोजी गोव्याला पोर्तुगीज राजवटीपासून स्वातंत्र्य दिले होते. 18 डिसेंबर 1961 रोजी, ऑपरेशन विजय अंतर्गत, भारतीय सैन्य (जल, जमीन आणि नौदल) गोव्यात दाखल झाले आणि 450 वर्षांच्या गुलामगिरीतून गोवा मुक्त झाला.

भारतीय लष्कराने एक दिवस अगोदर म्हणजेच 19 डिसेंबर 1961 रोजी गोव्याला पोर्तुगीज राजवटीपासून स्वातंत्र्य दिले होते. 18 डिसेंबर 1961 रोजी, ऑपरेशन विजय अंतर्गत, भारतीय सैन्य (जल, जमीन आणि नौदल) गोव्यात दाखल झाले आणि 450 वर्षांच्या गुलामगिरीतून गोवा मुक्त झाला.

भारत आणि पोर्तुगालच्या सैन्यामध्ये सुमारे 36 तास अखंड युद्ध सुरू होतं. अखेर पोर्तुगीज सैन्याने भारतासमोर शरणागती पत्करली. भारताच्या प्रयत्नांचे फलित म्हणजे 30 मे 1987 रोजी गोव्याला राज्याचा दर्जा मिळू शकला. त्यामुळेच दरवर्षी 19 डिसेंबर हा दिवस गोवा मुक्ती दिन म्हणून साजरा केला जातो.

भारत आणि पोर्तुगालच्या सैन्यामध्ये सुमारे 36 तास अखंड युद्ध सुरू होतं. अखेर पोर्तुगीज सैन्याने भारतासमोर शरणागती पत्करली. भारताच्या प्रयत्नांचे फलित म्हणजे 30 मे 1987 रोजी गोव्याला राज्याचा दर्जा मिळू शकला. त्यामुळेच दरवर्षी 19 डिसेंबर हा दिवस गोवा मुक्ती दिन म्हणून साजरा केला जातो.

ब्रिटीश आणि फ्रान्सचे सर्व वसाहती अधिकार संपल्यानंतरही पोर्तुगीजांनी भारतीय उपखंड गोवा, दमण आणि दीववर राज्य केले. भारत सरकारची वारंवार बोलणी करण्याची मागणी पोर्तुगीजांनी धुडकावून लावली. त्यानंतर भारत सरकारने ऑपरेशन विजय अंतर्गत सैन्याची एक छोटी तुकडी पाठवली.

ब्रिटीश आणि फ्रान्सचे सर्व वसाहती अधिकार संपल्यानंतरही पोर्तुगीजांनी भारतीय उपखंड गोवा, दमण आणि दीववर राज्य केले. भारत सरकारची वारंवार बोलणी करण्याची मागणी पोर्तुगीजांनी धुडकावून लावली. त्यानंतर भारत सरकारने ऑपरेशन विजय अंतर्गत सैन्याची एक छोटी तुकडी पाठवली.

ऑपरेशन विजय 18 डिसेंबर 1961 रोजी पार पडले. भारतीय सैनिकांची तुकडी गोव्याच्या हद्दीत घुसली. 36 तासांहून अधिक काळ जमीन, समुद्र आणि हवाई हल्ले झाले. यानंतर पोर्तुगीज सैन्याने 19 डिसेंबर रोजी कोणत्याही अटीशिवाय भारतीय सैन्यासमोर शरणागती पत्करली.

ऑपरेशन विजय 18 डिसेंबर 1961 रोजी पार पडले. भारतीय सैनिकांची तुकडी गोव्याच्या हद्दीत घुसली. 36 तासांहून अधिक काळ जमीन, समुद्र आणि हवाई हल्ले झाले. यानंतर पोर्तुगीज सैन्याने 19 डिसेंबर रोजी कोणत्याही अटीशिवाय भारतीय सैन्यासमोर शरणागती पत्करली.

वास्तविक, भारतासाठी गोवा स्वतंत्र होण्यामागे एक खास कारण होतं. गोवा हे पश्चिम भारतात वसलेलं एक छोटं राज्य आहे. त्याचा आकार लहान असूनही, ते एक मोठे व्यापारी केंद्र होतं आणि व्यापारी आणि व्यापाऱ्यांना आकर्षित करत होते. मौर्य, सातवाहन आणि भोज राजघराण्यांचेही गोव्याकडे आकर्षण असण्याचं हेच कारण होतं.

वास्तविक, भारतासाठी गोवा स्वतंत्र होण्यामागे एक खास कारण होतं. गोवा हे पश्चिम भारतात वसलेलं एक छोटं राज्य आहे. त्याचा आकार लहान असूनही, ते एक मोठे व्यापारी केंद्र होतं आणि व्यापारी आणि व्यापाऱ्यांना आकर्षित करत होते. मौर्य, सातवाहन आणि भोज राजघराण्यांचेही गोव्याकडे आकर्षण असण्याचं हेच कारण होतं.

खरंतर दशकभरापासून नेहरू सरकार अहिंसक पद्धतीने पोर्तुगिजांना गोवा ताब्यात देण्यासाठी चर्चा करत होते. पण ती पद्धत अयशस्वी झाल्यावर नेहरूंनी शेवटी बळाचा वापर करुन गोवा मुक्त करण्याचा निर्णय घेतला. मात्र, भारताच्या या निर्णयावर पाश्चिमात्य माध्यमांनी जोरदार टीका केली होती. भारताच्या कारवाईला आंतरराष्ट्रीय कायद्याचे उल्लंघन असेही म्हटले आहे. मात्र, गोव्यात दीर्घकाळापासून स्वातंत्र्याची मागणी होत होती.

खरंतर दशकभरापासून नेहरू सरकार अहिंसक पद्धतीने पोर्तुगिजांना गोवा ताब्यात देण्यासाठी चर्चा करत होते. पण ती पद्धत अयशस्वी झाल्यावर नेहरूंनी शेवटी बळाचा वापर करुन गोवा मुक्त करण्याचा निर्णय घेतला. मात्र, भारताच्या या निर्णयावर पाश्चिमात्य माध्यमांनी जोरदार टीका केली होती. भारताच्या कारवाईला आंतरराष्ट्रीय कायद्याचे उल्लंघन असेही म्हटले आहे. मात्र, गोव्यात दीर्घकाळापासून स्वातंत्र्याची मागणी होत होती.

त्यानंतर लगेचच नेहरूंनी संरक्षण मंत्री कृष्ण मेनन यांना संयुक्त राष्ट्रात पाठवले जेणेकरून पोर्तुगालच्या बाजूने काही तक्रार आली तर त्याला उत्तर देता येईल. नेहरूंनीही कृतीची वेळ अतिशय योग्य असल्याचे सांगितले. मात्र, पोर्तुगालनेच पुन्हा हे प्रकरण संयुक्त राष्ट्रात न मांडण्याचा निर्णय घेतला. या कारवाईनंतर गोव्याला केंद्रशासित प्रदेश बनवण्यात आले. मात्र, या दिवशी केवळ गोवाच नाही तर दीव आणि दमणही मुक्त झाले. तिथे पोर्तुगालचा ध्वजही उतरला आणि भारतीय तिरंगा फडकायला सुरुवात झाली. (फोटो: विकिमीडिया कॉमन्स)

त्यानंतर लगेचच नेहरूंनी संरक्षण मंत्री कृष्ण मेनन यांना संयुक्त राष्ट्रात पाठवले जेणेकरून पोर्तुगालच्या बाजूने काही तक्रार आली तर त्याला उत्तर देता येईल. नेहरूंनीही कृतीची वेळ अतिशय योग्य असल्याचे सांगितले. मात्र, पोर्तुगालनेच पुन्हा हे प्रकरण संयुक्त राष्ट्रात न मांडण्याचा निर्णय घेतला. या कारवाईनंतर गोव्याला केंद्रशासित प्रदेश बनवण्यात आले. मात्र, या दिवशी केवळ गोवाच नाही तर दीव आणि दमणही मुक्त झाले. तिथे पोर्तुगालचा ध्वजही उतरला आणि भारतीय तिरंगा फडकायला सुरुवात झाली. (फोटो: विकिमीडिया कॉमन्स)

First published:

Tags: Goa, War