मराठी बातम्या /बातम्या /explainer /

हिंदू धर्म स्वीकारल्यानंतर व्यक्तीची जात कशी ठरवली जाते? वसीम रिझवी त्यागी का झाले?

हिंदू धर्म स्वीकारल्यानंतर व्यक्तीची जात कशी ठरवली जाते? वसीम रिझवी त्यागी का झाले?

Washim Rizvi to Jitendra Narayan Singh Tyagi : सोमवारी (6 डिसेंबर) वक्फ बोर्डाचे माजी अध्यक्ष वसीम रिझवी यांनी हिंदू धर्म स्वीकारला. यानंतर त्यांनी स्वतःचं नाव जितेंद्र नारायण सिंह त्यागी असं ठेवलं आहे. दरम्यान, धर्म बदलल्यानंतर जात कशी ठरवली जाते, अशा चर्चा आता सुरू झाल्या आहेत. याबाबत यापूर्वीही अनेक वाद झाले आहेत.

Washim Rizvi to Jitendra Narayan Singh Tyagi : सोमवारी (6 डिसेंबर) वक्फ बोर्डाचे माजी अध्यक्ष वसीम रिझवी यांनी हिंदू धर्म स्वीकारला. यानंतर त्यांनी स्वतःचं नाव जितेंद्र नारायण सिंह त्यागी असं ठेवलं आहे. दरम्यान, धर्म बदलल्यानंतर जात कशी ठरवली जाते, अशा चर्चा आता सुरू झाल्या आहेत. याबाबत यापूर्वीही अनेक वाद झाले आहेत.

Washim Rizvi to Jitendra Narayan Singh Tyagi : सोमवारी (6 डिसेंबर) वक्फ बोर्डाचे माजी अध्यक्ष वसीम रिझवी यांनी हिंदू धर्म स्वीकारला. यानंतर त्यांनी स्वतःचं नाव जितेंद्र नारायण सिंह त्यागी असं ठेवलं आहे. दरम्यान, धर्म बदलल्यानंतर जात कशी ठरवली जाते, अशा चर्चा आता सुरू झाल्या आहेत. याबाबत यापूर्वीही अनेक वाद झाले आहेत.

पुढे वाचा ...
  • Published by:  Rahul Punde

मुंबई, 7 डिसेंबर: एक दिवसापूर्वी वक्फ बोर्डाचे माजी अध्यक्ष वसीम रिझवी यांनी आपला धर्म त्यागून हिंदू धर्मात प्रवेश केला. यानंतर त्यांनी स्वतःचं नाव जितेंद्र नारायण सिंह त्यागी असं ठेवलं आहे. मात्र, धर्म बदलल्यानंतर जात कशी ठरवली जाते, अशा चर्चा आता सुरू झाल्या आहेत. याबाबत यापूर्वीही अनेक वाद झाले आहेत. प्रकरण न्यायालयपर्यंत पोहोचली आहेत. राज्यघटनेतही याबाबत सांगितले आहे. पण वसीम रिझवी यांनी 'त्यागी' जातीचा स्वीकार करण्यामागे नेमकं कारण काय? हे जाणून घेतले पाहिजे.

उत्तर प्रदेश शिया सेंट्रल वक्फ बोर्डाचे माजी अध्यक्ष वसीम रिझवी यांनी इस्लाम धर्म सोडला आणि हिंदू धर्म स्वीकारला. धर्म बदलल्यानंतर त्यांचे नाव जितेंद्र नारायण सिंह त्यागी झाले. आता प्रश्न असा पडतो की धर्म बदलून माणूस हिंदू होत असेल तर त्याची जात तो कशी ठरवणार किंवा कोणत्या जातीत त्याचा समावेश होणार?

धार्मिक स्वातंत्र्य हा भारतीय राज्यघटनेतील मूलभूत अधिकारांपैकी एक आहे. प्रत्येक नागरिकाला त्याच्या आवडीच्या धर्माचे पालन करण्यास आणि त्याच्या विधींचे पालन करण्यास स्वातंत्र्य आहे. त्याला हवे असल्यास, गरज भासल्यास तो धर्म बदलू शकतो. आवश्यक नसल्यास कोणत्याही धर्माचे पालन करू नका. हे एक प्रमुख कारण आहे की सामाजिक आणि धार्मिक परंपरा अनेकदा घटनात्मक मूल्यांशी संघर्ष करताना पहायला मिळतात.

ख्रिश्चन धर्मात जात किंवा जातिवाद नाही. जर कोणी हिंदूतून ख्रिश्चन होत असेल तर त्याची जात महत्वाची राहत नाही. त्याचवेळी शीखांमध्येही जातीचा फरक नाही. दिल्ली शीख गुरुद्वारा व्यवस्थापन समितीचे सदस्य म्हणतात की, जर कोणाला मनापासून शीख धर्म स्वीकारायचा असेल तर त्याचे स्वागत आहे. त्यासाठी त्याला अमृत प्यावे लागते. जातीचा विचार करता नावामागे सिंह किंवा कौर ही नावं लागतात. दुसरी जात नाही.

जर कोणी मुस्लिम झाला तर त्याच्यात जातीचा मुद्दा नाही. जो मुसलमान होतो त्याची जात शोधली जात नाही. जर मागासवर्गीय मुस्लिम होत असेल तर त्याला मुस्लिम समाजात कोणतीही अडचण येत नाही आणि त्याच्यासोबत कोणत्याही प्रकारचा भेदभावही होत नाही.

धर्म कसा बदलला जातो, धार्मिक बदलाने हिंदू होता येतं का? कायदा काय सांगतो?

मागासवर्गीय व्यक्तीने मुस्लिम धर्म स्वीकारला तर तो त्याच्या आरक्षणाचा लाभ गमावून बसतो. मात्र, काही राज्यांमध्ये ओबीसी अंतर्गत येणाऱ्या काही मुस्लिम जाती आहेत, ज्या व्यवसायानुसार विभागल्या जातात, त्यांना सरकार ओबीसी मानते आणि त्यांना आरक्षणाचा लाभ मिळतो.

न्यायालयाने काय सांगितले?

फेब्रुवारी 2015 मध्ये केरळच्या केपी मनू ख्रिश्चनमधून हिंदू बनले. ते अनुसूचित जाती अंतर्गत होते. त्यामुळे ख्रिश्चनमधून हिंदू झाल्यानंतर त्यांनी अनुसूचित जातीच्या कोट्यातून सरकारी नोकरी करायला सुरुवात केली. त्यावर आक्षेप नोंदवण्यात आला असून धर्म बदलामुळे त्यांना आरक्षणाचा लाभ देता येणार नाही, असे न्यायालयाने म्हटले आहे. त्यानंतर हे प्रकरण उच्च न्यायालय आणि सर्वोच्च न्यायालयात गेले.

सर्वोच्च न्यायालयाने म्हटले आहे की, एखादा व्यक्ती हिंदू धर्मात परतल्यावर त्याला अनुसूचित जातीचा लाभ दिला जाऊ शकतो, जर त्या जातीच्या लोकांनी तो स्वीकारला तर. पण, त्याचे पूर्वज एकाच जातीचे होते हे त्याला सिद्ध करावे लागेल. एकंदरीत सर्वोच्च न्यायालयाचा निर्णय सांगतो की, त्याच्या जुन्या बांधवांनी त्याचा स्वीकार केला, तर तो त्याच जातीचा मानला जाईल. याचा अर्थ असा की तुम्ही धर्म बदलू शकता पण जात नाही.

हिंदू धर्म स्वीकारणाऱ्यांमध्ये जगभरातील मोठमोठ्या व्यक्तींचा समावेश!

रिझवी त्यागी का झाले?

वसीम रिझवी यांनी हिंदू धर्म स्वीकारला तेव्हा त्यांच्या नवीन नावात त्यागी का जोडले हा मोठा प्रश्न आहे. पत्रकार ते धर्मगुरू झालेले डॉक्टर नरेश त्यागी म्हणतात की, धर्मांतर करण्यापूर्वी त्यांचे पूर्वज त्यागी असावेत. पश्चिम उत्तर प्रदेशातही अनेक त्यागी मुस्लिम आहेत. त्याचबरोबर त्यागी नावाचा वापर जात म्हणून केला जातो, असेही ते म्हणाले. पण त्याचवेळी त्यांच्या नावासोबत त्यागी वापरणारी व्यक्ती असेही म्हणू शकते की त्यांनी सर्वस्व सोडून दिले आहे, त्यामुळे तो आता त्यागी झाला आहे.

रिझवीचे त्यागी होण्याचे आणखी एक कारण समोर येत आहे, ते म्हणजे दासना येथील मंदिर जिथे त्यांनी धर्म बदलला ते त्यागी लोकांचा प्रभाव असलेले मंदिर आहे. मेरठचे रहिवासी पत्रकार कुलदीप त्यागी म्हणतात की, याचे मुख्य कारण म्हणजे महाराज नरसिंहानंद, ज्यांनी त्यांचे धर्मांतर केलं. ते स्वतः त्यागी जातीचे आहेत, त्यामुळे रिझवी यांनी त्यांच्या आडनावाला त्यागी असे जातीचे नाव जोडले असावे.

त्यागी काय आहेत?

त्यागी जातीशी संबंधित एका समुदायाच्या साइटनुसार, मुघलांनी उत्तर भारतात खूप अत्याचार केले. याला त्यागी, जाट, गुर्जर, राजपूत इत्यादी लोकांनी विरोध केला. कुठल्यातरी भीतीने किंवा मजबुरीने ते मुसलमान झाले. त्यामुळे त्यागी जातीत हिंदू आणि मुस्लिम दोघेही आढळतात. मुस्लीम असूनही हे लोक त्यांच्या नावांसोबत त्यागी, मलिक, राणा, बालियान इत्यादी हिंदू आडनावे लावतात.

विकिपीडियानुसार, त्यागी ही पश्चिम उत्तर प्रदेश, दिल्ली, हरियाणा, उत्तराखंड, मध्य प्रदेश आणि राजस्थानच्या काही भागांमध्ये आढळणारी जमीनदार ब्राह्मण जात आहे. त्यागी हे त्यांच्या पश्चिम उत्तर प्रदेशातील जमीनदारी आणि संस्थानांसाठी ओळखले जातात. निवारी, असौदा संस्थान, रतनगड, हसनपूर दरबार (दिल्ली), बेतिया संस्थान, राजाचे ताजपूर, बनारस राजपथ (भूमिहार), टेकरी संस्थान इत्यादी अनेक प्रमुख चिन्हे आहेत.

संविधान काय म्हणते?

संविधानातील (अनुसूचित जाती) आदेश, 1950 मध्ये अशी तरतूद आहे की जर एखाद्या व्यक्तीने त्याच्या पालकांनी किंवा मागील पिढ्यांनी पाळलेल्या धर्मात पुनर्परिवर्तन करत असेल. त्यामुळे परत आल्यानंतर त्याला त्या समाजाने स्वीकारल्याचे त्याला सिद्ध करावे लागेल. म्हणजेच, एखादी व्यक्ती आपला धर्म आणि श्रद्धा बदलू शकते. मात्र, तो ज्या जातीचा आहे, ते तो बदलू शकत नाही, कारण जात जन्माशी संबंधित आहे.

First published:

Tags: Hindu, Muslim, Religion