Home /News /explainer /

ठाकरे सरकारचं राहुद्या; देशात पहिल्यांदा कोणत्या राज्यात सरकार पडलं हे माहिती नसणार

ठाकरे सरकारचं राहुद्या; देशात पहिल्यांदा कोणत्या राज्यात सरकार पडलं हे माहिती नसणार

आता बहुमताअभावी एवढी राज्य सरकारे पडली आहेत की बहुधा बहुमत सिद्ध करू न शकलेले या देशात पहिले कोणते सरकार पडले हे कुणाला आठवत नसेल. हे सरकार गुजरातचे हितेंद्र कन्हैयालाल देसाई यांचे सरकार होते, जे या अल्पमतात गेल्याने 52 वर्षांपूर्वी पडले.

पुढे वाचा ...
    मुंबई, 24 जून : सध्या राज्यात राजकीय गोंधळ सुरू आहे. कधी काय होईल याची सध्यातरी कोणालाच शाश्वती देता आलेली नाही. शिवसेना नेते एकनाथ शिंदे (Shivsena Leader Eknath Shinde) यांच्या कथित बंडामुळे महाविकास आघाडीचे सरकार धोक्यात आलं आहे. सध्या जे काही चालू आहे, ते राज्यात किंवा देशात पहिल्यांदाच घडत नाहीय. यापूर्वीही युती किंवा आघाडीची अनेक सरकारं बहुमताअभावी पडल्याचे दिसून आले आहे. 70 आणि 80 च्या दशकात असे बरेच प्रकार घडले आहे. मात्र, तुम्हाला माहित आहे का की देशात पहिल्यांदाच कोणत्या राज्यात बहुमत नसल्यामुळे सरकार पडले. तेव्हा सरकार टिकवण्यासाठी राज्याच्या मुख्यमंत्र्यांवर घोडेबाजार केल्याचा आरोप झाला होता. ही कथा गुजरातमधील आहे. तेव्हा राज्याचे मुख्यमंत्री होते हितेंद्र कन्हैयालाल देसाई. मोरारजी देसाईंच्या खास लोकांमध्ये त्यांची गणना होते. 90 च्या दशकापूर्वी एक-दोनदा नव्हे तर तीनदा सर्वाधिक वेळा गुजरातचे मुख्यमंत्री बनलेले ते व्यक्ती होते. बहुमत सिद्ध करू न शकल्याने त्यांचे सरकार नंतर पडले. बहुमताअभावी पडलेले पहिले सरकार बहुमताअभावी पडलेले हे देशातील पहिले सरकार होते. सप्टेंबर 1965 मध्ये ते राज्याचे मुख्यमंत्री झाले. त्यानंतर दोनच वर्षांनी त्यांच्या नेतृत्वाखाली काँग्रेसने गुजरात निवडणुकीत प्रवेश केला. निवडणुकीत अखिल भारतीय काँग्रेसच्या विजयानंतर 1967 मध्ये त्यांना पुन्हा दुसऱ्यांदा मुख्यमंत्री बनण्याचे श्रेय मिळाले. दुसऱ्या टर्ममध्ये पहिली दोन वर्षे त्यांच्यासाठी चांगली गेली, पण त्यानंतर गुजरातमध्येही काँग्रेसमध्ये उलथापालथ आणि विभाजनाचा काळ सुरू झाला. मोरारजी देसाई यांच्या जवळचे होते 1967 नंतर देशात ज्या प्रकारचे राजकारण चालू होतं. त्यावरुन केंद्रातील सिंडिकेटच्या सध्याच्या कार्यपद्धतीवर इंदिरा गांधी खूश नाहीत, असं दिसून आले. तेव्हा गुजरातच्या सरकारमध्ये जो कोणी मुख्यमंत्री होत होता, ते मोरारजी देसाईंच्या जवळचा होता किंवा त्यांच्या प्रभावाखाली तरी असायचा. ते इंदिराजींच्या सोबत न जाता सिंडिकेटमध्ये राहिले 1969 मध्ये काँग्रेसच्या राष्ट्रपतीपदाच्या उमेदवार नीलम संजीव रेड्डी यांचा पराभव झाला आणि इंदिरा गांधींचे अपक्ष उमेदवार व्हीव्ही गिरी विजयी झाले, तेव्हा देशभरात काँग्रेस कोसळण्याच्या मार्गावर असल्याचे मानले जात होते. नोव्हेंबर 1969 मध्ये इंदिरा गांधींची पक्षातून हकालपट्टी झाल्यावर त्यांनी काँग्रेस आर या नावाने नवा पक्ष स्थापन केला. 'मातोश्री'त सत्ताकेंद्र, पवार-ठाकरेंमध्ये तब्बल दोन तास खलबतं, उद्या मोठा निर्णय होणार? गुजरातमध्ये सिंडिकेट सरकार चालवायचे त्याचा परिणाम गुजरातमध्येही झाला. येथेही काँग्रेसचे दोन तुकडे झाले. मात्र, हितेंद्र देसाई यांनी काँग्रेस सिंडिकेटसोबत राहण्याचा निर्णय घेतला आणि त्यांचे सरकार कायम राहिले. मात्र, आवश्यक बहुमत राखण्यासाठी ते आमदारांची घोडेबाजार करत असल्याचा आरोप त्यांच्यावर करण्यात आला. 1971 मध्ये जेव्हा इंदिराजी प्रचंड बहुमताने विजयी झाल्या तेव्हा सरकार अल्पमतात आले त्यांचे सरकार 1971 पर्यंत चालूच राहिले, जोपर्यंत इंदिरा गांधी प्रचंड बहुमताने जिंकून केंद्रात आल्या. यानंतर देशभरातील विधानसभांमध्ये पक्षांतराला सुरुवात झाली. काँग्रेसचे आमदार मोठ्या संख्येने इंदिराजींच्या काँग्रेसमध्ये पोहोचू लागले. गुजरातही त्याला अपवाद नव्हता. इंदिराजींच्या विजयानंतर गुजरातमध्ये हिंतेंद्र कन्हैया लाल देसाई यांच्या नेतृत्वाखालील काँग्रेस पुन्हा फुटली. एक गट पूर्णपणे इंदिराजींच्या दिशेने गेला. हितेंद्र देसाई यांच्यावरही आमदारांच्या खरेदी-विक्रीचा आरोप होता हितेंद्र सरकार अल्पमतात आले. त्यांच्याकडे आवश्यक बहुमत नव्हते. हितेंद्र देसाई यांनी सरकारला वाचवण्याचा प्रयत्न केला. तेव्हा 168 जागांच्या गुजरात विधानसभेत बहुमताचा आकडा 85 होता, पण त्यांच्याकडे इतके आमदारही नव्हते. त्यानंतर त्यांनी विरोधी स्वतंत्र पक्षाच्या काही आमदारांशी संपर्क साधला. त्यात काँग्रेसचे आरचे आमदारही होते. असं म्हटलं जातं की त्यांनी घोडे-व्यापाराचा प्रयत्न देखील केला. परंतु, काही निष्पन्न झाले नाही. राज्यातील सर्व पोलीस स्टेशन हाय अलर्टवर, शिवसैनिक मोठ्या प्रमाणात रस्त्यावर उतरण्याची धास्ती त्यानंतर राज्यपाल कानूनगो यांनी विधानसभा विसर्जित केली त्यांना बहुमत सिद्ध करता आले नाही, तेव्हा राज्यपाल नित्यानंद कानूनगो यांनी राज्याची विधानसभा विसर्जित केली. गुजरातच्या आमदारांना राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीत भाग घेता आला नसल्याची ही पहिलीच वेळ होती. महाराष्ट्रात ही परिस्थिती उद्भवणार नाही, असा अंदाज लोक व्यक्त करत आहे. तीनदा मुख्यमंत्री झाले हितेंद्र कन्हैयालाल देसाई यांच्या नावावर हा विक्रम आहे की, इंदिरा गांधींनी 1969 मध्ये काँग्रेसची तोडफोड केल्यानंतरही त्यांनी गुजरातमध्ये काँग्रेस म्हणजेच सिंडिकेट काँग्रेसला उच्च स्थानावर ठेवले, तर 1965 ते 1971 या काळात ते तीनदा मुख्यमंत्रीही झाले. त्यांच्या कार्यकाळात गुजरात 1969 च्या जातीय दंगलींच्या आगीत होरपळला होता. 1971 मध्ये बहुमत न मिळाल्याने हितेंद्र देसाई यांचे सरकार पडले तेव्हा ते राजकारणाच्या मुख्य प्रवाहात परत येऊ शकले नाहीत. मात्र, 1993 मध्ये त्यांचे निधन झाले. तेव्हा ते78 वर्षांचे होते.
    Published by:Rahul Punde
    First published:

    Tags: Gujrat, Uddhav thacakrey

    पुढील बातम्या