Home /News /explainer /

लढायचं सोडून आर्थिक निर्बंध का लादले जातात? त्याचा परिणाम होतो का? रशिया यामुळे झुकेल का?

लढायचं सोडून आर्थिक निर्बंध का लादले जातात? त्याचा परिणाम होतो का? रशिया यामुळे झुकेल का?

रशियाने (Russia) युक्रेनवर (Ukraine) केलेल्या हल्ल्यानंतर अमेरिका (USA) आणि पाश्चात्य देशांनी रशियावर शस्त्रास्त्रांच्या माध्यमातून प्रत्युत्तर देण्याऐवजी आर्थिक निर्बंध लादले आहेत. हे निर्बंध काय आहेत आणि दबाव आणून ते एखाद्या देशाला युद्धाचा मार्ग सोडण्यास कसे भाग पाडू शकतात, हा मोठा प्रश्न आहे. रशियाच्या बाबतीत ते काम करतील का? भूतकाळात ते किती प्रभावी ठरले?

पुढे वाचा ...
    मॉस्को, 1 मार्च : युक्रेनवर (Ukraine) हल्ला करून रशियाने (Russia) संपूर्ण जगाला हादरवून सोडले आहे. दोन्ही देशांमध्ये संघर्ष सुरू आहे, रशियन सैन्याने कीव शहराव्यतिरिक्त इतर शहरांमध्ये प्रवेश केला आहे, तर युक्रेन खेड्यांमधून किल्ला लढवत आहे. पण पाश्चिमात्य देशांनी युक्रेनच्या मदतीसाठी अद्याप शस्त्र हाती घेतलेले नाही. ते युक्रेनला मदत देत आहेत. परंतु, स्वत: या संघर्षात सहभागी झालेले नाहीत. त्यांनी केवळ रशियावर कठोर निर्बंध लादण्यावर लक्ष केंद्रित केले आहे. जेव्हा जेव्हा जगात लष्करी संघर्षाचा धोका वाढतो, तेव्हा मोठ्या शक्ती निर्बंधांचा (Sanctions) अवलंब का करतात. लष्करी कारवाईऐवजी निर्बंध का? गेल्या महिन्यात रशियाने युक्रेनमध्ये प्रवेश केल्यानंतर नाटोच्या सक्रियतेमुळे नाटो रशियाला त्याच भाषेत प्रत्युत्तर देईल असे वाटले होते. मात्र, प्रत्यक्षात तसे झाले नाही. उलट अमेरिकेने लष्कर उतरवून नाही तर कडक निर्बंध घालून उत्तर देऊ, असे जाहीर केले. आता रशिया आणि युक्रेनमधील संघर्ष सुरू असताना पाश्चात्य देश रशियावर निर्बंध लादत आहेत. निर्बंध काय आहेत? प्रतिबंध किंवा निर्बंध ही एकप्रकारे बॉम्ब किंवा गोळ्यांची एक प्रकारची आर्थिक आवृत्ती आहे, ज्याचा वापर इतर देशांवर आणि त्यांच्या सरकारांवर दबाव आणण्यासाठी केला जातो. यामुळे संबंधित देशांचे मोठे आर्थिक नुकसान होते. यूएस सरकारच्या नॅशनल इंटेलिजेंस कौन्सिलचे माजी उपाध्यक्ष इलेन लिपसन म्हणतात की निर्बंध दंड हे दोन देशांमधील सामान्य आर्थिक संबंध तोडण्यासारखे आहेत. आर्थिक घडामोडी प्रभावित लिपसन म्हणतात की सहसा वाईट वागणूक लक्षात घेऊन किंवा शत्रू देशाला इशारा देण्यासाठी निर्बंध लादले जातात. प्रतिबंधांमध्ये कोणतीही मालमत्ता जप्त करणे किंवा रिअल इस्टेट किंवा बँक खाती बंद करणे समाविष्ट आहे. ही खाती किंवा मालमत्ता एकतर यूएसमध्ये ठेवली जातात किंवा यूएस बाहेर होणाऱ्या संबंधित आर्थिक घडामोडींना मनाई केली जाते. मोठी बातमी! रशियाच्या हल्ल्यात एका भारतीय विद्यार्थ्याचा मृत्यू आर्थिक नुकसान होण्याची शक्यता निर्बंधांमुळे संबंधित देशाला आर्थिक घडामोडी चालवण्यात अनेक अडचणींचा सामना करावा लागतो. विशेषत: त्याचा आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर वाईट परिणाम होत आहे. निर्बंध अनेक प्रकारचे असू शकतात. आंतरराष्ट्रीय व्यापारावरील बंदीमुळे देशाच्या सीमांचा वापर शस्त्रास्त्रांच्या व्यापारासाठी करता येत नाही. दबावाच्या मुत्सद्देगिरीचा परिणाम असा होतो. निर्बंध कसे लागू केले जातात अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांनी आंतरराष्ट्रीय आणीबाणी आर्थिक शक्ती कायदा 1977 अंतर्गत निर्बंध लादले आहेत. याशिवाय, एक आर्थिक महासत्ता असल्याने अमेरिकन काँग्रेस देखील निर्बंध लादू शकते. रशियावर असे आणखी निर्बंध आले आहेत. या अंतर्गत आता अमेरिकन वित्तीय संस्था रशियन बँकेच्या कोणत्याही व्यवहारावर प्रक्रिया करणार नाहीत. इतर देशांसोबत शस्त्रास्त्र संघर्ष टाळण्यासाठी काँग्रेस निर्बंध लादू शकते. युक्रेनमधील जगातील सर्वात मोठे विमान रशियाकडून उद्ध्वस्त! इतर देश देखील निर्बंध लादू शकतात निर्बंधांची अंमलबजावणी करण्याचे काम अमेरिकेच्या ट्रेझरी विभागाकडून केले जाते. त्याचे विदेशी मालमत्ता नियंत्रण कार्यालय निर्बंधांची अंमलबजावणी करण्यासाठी कार्य करते. सध्या बेलारूसपासून झिम्बाब्वेपर्यंत अनेक देशांमध्ये निर्बंध लागू आहेत. त्याचबरोबर निर्बंध लादण्याचे काम फक्त अमेरिकाच करू शकते असे नाही. अनेक देश संयुक्त राष्ट्रांच्या सुरक्षा परिषदेद्वारे संयुक्तपणे निर्बंध लादू शकतात, ज्यात आर्थिक आणि व्यापारी निर्बंध तसेच शस्त्रास्त्र खरेदीवर निर्बंध आणि प्रवासावरील निर्बंध समाविष्ट आहेत. निर्बंध लादण्यामागे काय उद्देश आहे? यावर ते कितपत प्रभावी आहेत हे अवलंबून आहे. केवळ शिक्षेच्या रूपात याचे परिणाम लगेच मिळू शकतात. पण, जर आपल्याला त्या देशाचे वर्तन बदलायचे असेल तर आपल्याला त्याचा परिणाम मोजण्याची पद्धत बदलावी लागेल. या प्रकरणात देशाचे आर्थिक नुकसान होते. क्युबा हे याचे उत्तम उदाहरण आहे.
    Published by:Rahul Punde
    First published:

    Tags: Russia Ukraine, USA

    पुढील बातम्या